Zorg + Welzijn

• Print pagina
• Stuur pagina door
• RSS

Maak van preventie en nazorg geen aparte programma’s. Het apart uitwerken en uitvoeren leidt eerder tot inefficiëntie dan dat het wat oplevert.

- VISIE -

Het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening roept veel vragen op. Daarom een reeks over de kansen, valkuilen en mogelijkheden voor gemeenten.

In het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening heeft de wetgever opgenomen dat van de gemeente wordt verwacht dat zij maatregelen neemt om te voorkomen dat personen schulden aangaan die ze niet kunnen betalen. In de Memorie van Toelichting voegt de wetgever daar aan toe dat hij ook van de gemeente verwacht dat er invulling wordt gegeven aan nazorg op individueel en collectief niveau.

In de afgelopen jaren hebben veel gemeenten flink geïnvesteerd in preventie. Zonder anderen tekort te willen doen, zijn gemeenten zoals Assen, Groningen, Arnhem en Apeldoorn voorbeelden van best practices met doordachte preventieprogramma’s.

Vanuit verschillende overtuigingen hebben zij gezocht naar programma’s waarin zij een mix creëren van brede massamediale voorlichting, gerichte voorlichting aan groepen en individuele ondersteuning die varieert van advies tot het aanleren van nieuwe vaardigheden. Ook zijn er gemeenten die op het snijvlak van armoedebeleid en schuldhulpverlening mooie initiatieven namen, zoals de belastingconsulenten die de gemeente Delft een plek gaf in de budgetwinkel vanuit de (terecht gebleken) overtuiging dat je mensen (met schulden) ook helpt als zij het geld krijgen waar ze recht op hebben. Voldoende geld is immers ook een manier om te voorkomen dat mensen (grote) schulden aangaan.

Nazorg

Na preventie is nazorg het volgende gebied dat steeds meer gemeenten ontginnen. Door nazorg te bieden probeer je schuldenaren die met succes een schuldregeling doorliepen niet meteen weer in het diepe te gooien maar een zachte en succesvolle landing te bieden. Dit doen gemeenten onder meer door inkomensbeheer na afloop van een regeling nog (tijdelijk) te continueren of contact te houden met mensen om nog even met ze mee te kijken of alles goed gaat.

Een vraag voor de komende periode is of gemeenten ook gaan inzetten op nazorg aan mensen die uitvallen.  Nazorg is te verlenen na afloop van een succesvol doorlopen schuldregeling. Uitval leidt er weliswaar toe dat een dossier weliswaar wel uit de bak van de schuldhulpverlener kan, maar de problemen zijn er niet door opgelost. In veel gemeenten is wel een derde van de aanvragen om schuldhulpverlening afkomstig van mensen die eerder al een beroep op deze voorziening deden. Dit lijkt mij voldoende aanleiding om eens kritisch na te gaan wat de baten zijn van nazorg bij uitval.

De lasten om een substantieel deel van de tijd en activiteiten te steken in schuldenaren die bij herhaling uitvallen zijn immers investeringen met nauwelijks rendement. Het bieden van nazorg (aan bepaalde groepen) uitvallers en hen in specifieke situaties weer in traject brengen, kon in een kosten-batenanalyse wel eens een interessante uitkomst opleveren. Want zonder de enkele positieve uitzonderingen te kort te willen doen, weten we dat uitval in veel gevallen tot een verdere escalatie van de schuldsituatie leidt.

Vergelijkbare activiteiten
Bij preventie en nazorg gaat het in essentie om activiteiten die heel veel op elkaar lijken. Denk hierbij aan:
• bewustwording creëren ten aanzien van het belang om je financiën op orde te hebben;
• wijzen op de risico’s die er zitten aan het maken van schulden;
• aanleren van vaardigheden en competenties om rond te komen en als de schulden (nog) niet worden opgelost met een schuldregeling contact te onderhouden met crediteuren.

Door preventie en nazorg te benoemen als twee aparte activiteiten ontstaat soms de neiging om er ook twee aparte programma’s of twee sets van activiteiten te maken. Dit is niet nodig, want zowel het doel als de in te zetten producten en diensten lijken heel veel op elkaar. Het apart uitwerken en uitvoeren leidt eerder tot inefficiëntie dan dat het wat oplevert.

Toolkit
Om gemeenten die meer willen gaan doen aan preventie en nazorg op weg te helpen werken het ministerie van SZW en het platvorm CentiQ op dit moment hard aan een toolkit met elementen voor een visie op preventie en concrete producten die daarvoor zijn in te zetten. Ik ga er vanuit dat er bij het uitwerken van de toolkit ruim gebruik wordt gemaakt van de vele mooie projecten die gemeenten de afgelopen jaren uitwerkten. Daarbij wordt in de komende periode van bezuinigingen de vraag naar de aantoonbare toegevoegde waarde steeds groter.

Ik hoop dat gemeenten bij het verder vorm geven van hun preventiebeleid elkaar (via organisaties zoals het Nibud of CentiQ) weten te vinden zodat we niet meer naast elkaar dezelfde instrumenten uitwerken, maar gezamenlijk één programma voor preventie en nazorg dat niet alleen bestaat uit producten en diensten maar ook uit de overtuigende onderbouwingen wat de inzet hiervan aan concrete resultaten oplevert. Want zeker in de tijden van economische crisis die nog niet voorbij zijn, kan een substantiële groep huishoudens wel een duwtje gebruiken om te voorkomen dat zij (opnieuw of verder) in de schulden komen.

Auteur Nadja Jungmann is senior adviseur bij Hiemstra & De Vries. Voor Gemeente.nu schrijft zij een reeks over het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening. Eerder verscheen:

* Schuldhulp: hoe lost de gemeente dat op? »
* Hanteerbare schulden voor iedereen »
* Gemeenteraad aan zet »

+