Snijden zonder lijden
08-07 2010 | 08:42 | Door: Klaas Mulder
Van kerntaken naar kerndoelen. Wordt het de kaasschaaf of de alles-moet-anders-show? Veel dingen kunnen echt anders. De vraag is alleen: waar begin je?
- OPINIE -
Op allerlei plekken zoeken gemeenten naar op manieren om de bezuinigingen zo te laten verlopen dat kwetsbare burgers worden ontzien.
Samen snijden in eigen vlees?
In het publieke domein is samenwerking lang het toverwoord geweest. Het zittende kabinet stotterde ‘Samen leven, samen werken’, en ook op lokaal niveau wordt een enorm oplossend vermogen toegeschreven aan coalities, loketten, samenwerkingsprogramma’s en convenanten.
De realiteit is soms anders: overleg kost per definitie veel ‘publieke’ uren en overhead, en de output valt vaak tegen. Het is waar dat slechte samenwerking tot overlap kan leiden, maar daarmee is goede samenwerking niet per definitie de oplossing voor elk probleem.
Een vervelende eigenschap van samenwerkingsverbanden is, dat ze meestal alleen oplossingen kunnen toedienen uit de eigen medicijnkast. “Maak jij hout? Ik maak touw. Laten we samen touwladders maken!” De vraag of de zo gekozen instrumenten wel de oplossing bieden voor echte problemen (wil er iemand naar boven?) wordt niet eens onderzocht. Er vindt nauwelijks onderzoek plaats naar alternatieve oplossingen, die misschien al ruimschoots voor handen zijn (de lift of de roltrap).
Coalities van lokale, gesubsidieerde professionals verzinnen meestal alleen lokaal, gesubsidieerd, professioneel aanbod als oplossing op door deze professionals zelf gedefinieerde problemen.Een (politiek gevoelig) voorbeeld ter illustratie.
Er zijn allerlei subsidies voor het vergroten van de taalvaardigheid van allochtone moeders. Dat kan belangrijk zijn, maar onderzoekers tonen bij herhaling aan, dat een liefdevolle opvoeding in de eigen taal beter is voor de ontwikkeling van kinderen dan een moeder die voorleest en opvoedt in slecht Nederlands.
Het zijn de (Nederlands sprekende, hoger opgeleide) professionals in onderwijs en opvoeding die het probleem definiëren en daar oplossingen uit eigen keuken voor aanreiken: voorleeslessen. Die zijn niet alleen weinig effectief, maar kostbaar en in sommige gevallen zelfs schadelijk, terwijl alternatieven goedkoper en effectiever zijn. Hoe maken we de omslag?
Betere doelen, andere middelen
Veel gemeenten zijn begonnen aan een kerntakendiscussie, waarbij ze proberen zoveel mogelijk ‘niet-kerntaken’ over te dragen aan burgers en particulier initiatief. Daar liggen zeker oplossingen. Maar het zou verstandiger zijn om eerst eens een kerndoelen-discussie te voeren: wat willen we zeker kunnen bereiken? Wat is ‘worth fighting for’? Als we dat wat ruimer definiëren, kan je daarna kijken met welke middelen zo’n doel bereikt kan worden.
Zo stelt Tilburg zich ten doel, te voorkomen dat mensen onder de armoedegrens moeten leven. Wie armoede wil bestrijden, kan lokaal armoedebeleid voeren (bijv. schuldhulpverlening en reïntegratie), maar soms is flankerend beleid beter: aantrekken werkgelegenheid, ruimte maken voor kerken en zelforganisaties, verlagen woonlasten en energiekosten.
Sommige oplossingen liggen buiten de gemeentegrens. Zo zijn er slimme websites voor mensen met zeer weinig geld (voor een overzicht, zie www.schuldproblemen.com).
Begin onderaan
Wie bij de huidige partners begint, krijgt meestal oplossingen van de huidige partners, al of niet met de kaasschaaf eroverheen. Wie begint bij kwetsbare burgers, kan goede doelen formuleren die het waard zijn om te halen. Pas daarna kan je zoeken naar slimme oplossingen, binnen of buiten je kerntaken.
Veel huidige gewoonten kunnen op de schop. Zo kan er flink wat gemeentelijk vastgoed worden afgestoten, want als je alles meetelt, is er in de meeste gemeenten een enorme overmaat aan ruimten. Na sluiting van het buurthuis kan de bingo zonder problemen doorgaan.
Dat vraagt wel om een andere regiekoffer. Niet subsidie- en accommodatiebeleid, maar weten wat nodig is, het aanbod kennen en dit ontsluiten voor burgers vormen dan de kern van lokaal beleid.
Klaas Mulder is senior adviseur gebiedsgericht sociaal beleid Laagland'advies
Volg Gemeente.nu op Twitter >>
