Gemeente.nu

Het mag, onder voorwaarden: mensen laten opnemen in de gemeentelijke basisregistratie op een adres waar zij niet wonen. Maar steeds meer gemeenten overwegen een quotum. “Het gaat om enorme aantallen.”

Als coördinator burgerzaken in de gemeente Franekeradeel heeft Pieter Postma het laatste jaar een grote toename gezien van de zogeheten briefadressen. Wie zich wil inschrijven bij de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA), wat verplicht is, hoeft niet persé een vaste verblijfplaats te hebben. Op websites zoals Markplaats zijn ook vele aanbiedingen te vinden voor deze adressen. De huur voor een dergelijk adres ligt tussen de 75 en 100 euro per maand.

GBA

Mag dat? Ja, volgens de VNG. Woordvoerder Gjalt Rameijer heeft het nagevraagd bij de juridisch experts van de vereniging. Het aanbieden van adressen voor de GBA is niet verboden, behalve wanneer iemand zelf een woonadres heeft. En daar wringt de schoen. Dit is moeilijk te controleren, erkent ook coördinator Postma. “Een landelijk systeem om dit te checken bestaat niet.”

Franekeradeel wil in navolging van Lingewaard grenzen stellen aan de toename van inschrijfadressen. “Het is een lucratieve bezigheid, binnen de mazen van de wet”, zegt Postma. “Maar op deze manier verliezen wij de natuurlijke afspiegeling van onze bevolking. Het bewonersaantal wordt fictief. Als we alleen de mensen die hier daadwerkelijk wonen gaan tellen, dan hebben we te maken met een krimpscenario.”

Quotum

In Lingewaard was Patrick Kemperman betrokken bij invoeren van een quotum voor het aantal briefadressen. De belangrijkste reden: “Wij willen natuurlijk niet meewerken aan illegale activiteiten.” Justitiemedewerkers lieten zich opvallend vaak zien in het gemeentehuis om tekst en uitleg te vragen. “Het gaat niet zelden om mensen die een waslijst aan delicten hebben gepleegd.”

Kemperman legt uit dat er geen belemmering was om extra beleidsregels op te stellen rond de Wet GBA. “Maar wij maken het zeker niet onmogelijk om je tijdelijk in te schrijven op een dergelijk adres. Verder hebben wij een buitencategorie aangewezen. Dan gaat het bijvoorbeeld om dementerenden die staan ingeschreven bij hun kinderen, omdat ze niet meer weten wat ze met hun post moeten doen. Of om schippers, die lang op zee zijn.”

College

Het quotum van twee inschrijfadressen is officieel afgehamerd door het college. Daarna kregen de mensen die niet tot de kostencategorieën behoren een half jaar de tijd om een vaste verblijfplaats te vinden of ergens anders te worden ingeschreven.

“In deze gemeente heeft iemand jarenlang goede zaken gedaan. Die had ongeveer 200 mensen ingeschreven op twee adressen. Dit tegen een tarief van 75 euro per persoon, per maand.” Nadelen aan deze bedrijfstak zijn er net zo goed. “De ondernemer die goede zaken deed, kreeg ooit om zes uur ’s ochtends een arrestatieteam aan de deur.

Het aanbieden van dit soort adressen gebeurt door particulieren en bedrijven. Het quotum in Lingewaard heeft ervoor gezorgd dat het bedrijf met de meeste inschrijvingen op zijn adres is verhuisd naar Franekeradeel. Sinds het quotum daar in oktober 2009 van kracht is, ziet de Friese gemeente dan ook een sterke toename van het aantal inschrijfadressen. Dit waterbedeffect maakt dat andere gemeenten zeer veel interesse tonen voor het invoeren van een dergelijk quotum.

‘Schrijnende gevallen’

Dat er te frauderen valt met de briefadressen blijkt al uit de aanbiedingen op het internet. “Niet voor mensen die fraude willen plegen”, schrijft iemand die zijn adres in Rotterdam heeft aangeboden. Toch gaat het ook vaak om schrijnende gevallen, vinden ook Postma en Kemperman. Dit zijn ze dan eens met Roelof Vellinga, die een bedrijf heeft om mensen te laten inschrijven op een adres waar zijn niet wonen. Waarom biedt Vellinga deze dienst aan? “Wij vinden dat iemand die tussen de wal en het schip valt toch recht heeft op een inschrijfadres.”

Het gaat vooral om kermisklanten, schippers, mensen die gaan scheiden of een woningbrand hebben gehad, legt Vellinga uit. “Mensen hebben nu eenmaal een adres nodig. Dat is wettelijk verplicht. Zonder inschrijfadres ben je strafbaar. Wij willen dat onze stichting Briefadres Nederland volledig wordt erkend door de overheid, dat alle advocaten achter ons staan. Wij werken aan de bevordering van de maatschappij, zodat mensen weer bereikbaar zijn voor de overheid. Helaas worden wij soms vergeleken met malafide organisaties.” Vellinga stelt ook een ethische vraag: “Heeft een crimineel geen recht op een verblijfplaats of postadres?”

Onderzoek BzK

De ondernemer zegt dat hij aangifte doet als hij weet dat iemand fraudeert met zijn briefadres. Net als de medewerkers van de gemeenten wijst Vellinga op een hiaat in de Wet GBA. Het is legaal, maar kennelijk wel een probleem. Moet hier geen landelijke maatregel worden getroffen?

Misschien wel, volgens Fred Wiltenburg van het bureau Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Verder wil Miltenburg eigenlijk niets zeggen over de kwestie. Het ministerie werkt momenteel aan een onderzoek naar de inschrijfadressen.

Volg Gemeente.nu op Twitter.