Gemeente.nu

“Het tragische lot van de commissie Kalden”, noemt Geert Dales de meteen na publicatie bevochten heroverweging van het openbaar bestuur. Heeft de plaatsvervangend voorzitter van de Rob een beter advies?

De Raad voor het openbaar bestuur (Rob) wil niet de zoveelste blauwdruk presenteren om het metaforische huis van Thorbecke flink te vertimmeren. Dit in tegenstelling tot de ambtelijke commissie vernoemd naar voorzitter Chris Kalden, de hekkensluiter van een lange reeks denktanks over bestuurlijk Nederland. Al in 1947 boog een commissie zich over de inrichting van de bestuurslagen. “Er liggen stapels papier, tientallen rapporten.” Dit zei Dales tijdens de presentatie van het rapport: ‘Het einde van het blauwdruk-denken’.

Blauwdruk-denken

“Hoe komt het dat er dan zo weinig is gebeurd?” vraagt de plaatsvervangend voorzitter zich af. Er was decennialang te weinig oog voor regionale verschillen. De adviezen waren te grootstedelijk bedacht en te veel vanuit de bestuurskamer. Daarnaast is de Europese Unie nooit meegenomen in de plannen. Dit ‘blauwdruk-denken’ heeft ongebruikte adviezen voor het archief opgeleverd. Het draagvlak voor een nieuwe inrichting van het bestuur ontbreekt.

De Rob is er stellig van overtuigd dat het nodig is. Internationaal dreigt Nederland de boot te missen door het gebrek aan slagkracht van de overheden, burgers worden almaar wantrouwiger tegenover het bestuur en meerdere lagen zijn druk met dezelfde taken. En toch: “Het tij is gunstig”, denkt Dales cum suis. Om dit te onderbouwen wordt verwezen naar de partijprogramma’s voor de komende verkiezingen. Maar hoe moet het openbaar bestuur dan worden ingericht? Op die vraag geeft de Raad bewust geen antwoord.

Tien ontwerpprincipes

“Wij vertellen niet hoe het moet, maar vooral hoe we moeten komen tot die andere inrichting van het huis van Thorbecke, dat niet in beton is gegoten.” Het proces naar een nieuwe inrichting kent volgens de Rob tien ontwerpprincipes. Deze principes zijn te vinden in het rapport (PDF). Samengevat moet eerst de taak en daarna de schaal worden bepaald, de EU moet het uitgangspunt zijn en tussen de bestuurslagen moet voldoende ruimte zijn. Overlap is uit den boze.

Vervolgens geeft de Raad het advies de volgende minister-president van deze operatie de regisseur te maken. Een zogeheten assemblee van Thorbecke moet onder zijn leiding besluiten om de grote veranderingen door te voeren. In de assemblee zitten politici, werkgevers, werknemers, bouwbestuurders, natuur- en zorgorganisaties, enzovoort. Precies de belangengroepen die het rapport van de commissie Kalden naar de prullenbak verwezen. Zij moeten dus samen bepalen hoe de gemeenten zich verhouden tot de EU, het Rijk, de provincies en de vele zelfstandige bestuursorganen.

Opdracht Hans van Mierlo

Het rapport van de Rob werd uitgereikt aan de voorzitter van de Eerste Kamer, René van der Linden. Zowel Van der Linden als Dales wezen op het belang van de andere inrichting. Zij onderstreepten daarmee de opdracht van het rapport, een citaat van de onlangs overleden Hans van Mierlo. Als de politieke cultuur blijft hangen in oude vormen en gedachten terwijl de samenleving snel veranderd, zal de politiek steeds minder in staat zijn praktische oplossingen voor maatschappelijke problemen te leveren. Zolang het goed ging met de welvaart viel dat niet zo op. Maar de crisis die kwam, lijkt niet van voorbijgaande aard.

Meer weten over alle adviezen om te bezuinigen? Lees het dossier.