Gemeente.nu

De middelgrote gemeenten in Nederland gaan niet zitten afwachten en beginnen een sterke lobby voor een andere verdeling van het gemeentefonds en tegen herindelingen.

In Zeist wordt met een symposium gevierd dat het Platform Middelgrote gemeenten tien jaar bestaat. Een tamelijk geruisloos bestaan, maar de urgentie om de relatieve stilte te doorbreken is begrepen. Het zijn roerige tijden in gemeenteland, tijd dus om stelling te nemen. Natuurlijk sterk gevoed door de magere financiële situatie en de druk op de begrotingen.

Gemeentefonds

Het Platform wil dan ook in het kader van de grote bezuiniging de verdeling van de gelden uit het gemeentefonds ter discussie stellen. "Een schot voor de boeg", noemt Koos Janssen, burgemeester van Zeist het voorzitter van het Platform, het in eerste instantie. Janssen wijst direct op de centrumfunctie die de middelgrote gemeente inneemt: "Nu is er nog een beperkte maatstaf voor de centrumfunctie in de berekening. Maar als die verandert dan moert er meer rekening gehouden worden met de middelgrote gemeente. Het kan niet zo zijn dat degene die hardst schreeuwt het meest krijgt." 

Janssen zegt het niet met zoveel worden, maar duidelijk is dat hij en de gemeenten die hij vertegenwoordigt de zinnen hebben gezet op een hoger percentage uit het gemeentefonds. "Een evenredige en eerlijke verdeling", benadrukt Janssen. Daarbij wel van belang dat de zelf toebedeelde centrumfunctie (Janssen:" vanwege de geografische positie van die gemeenten") ook door Rijk en collega gemeenten wordt erkent en daarna dus worden gewaardeerd.

Herindeling en samenwerking

Maar meer geld (of een hoger percentage) is niet de oplossing voor alle uitdagingen waar de gemeenten voor staan. Integendeel, die oplossingen worden veel meer gezien in verstandige samenwerkingen en dus zeker niet in herindelingen. "Die herindelingen zetten we aan de kant", reageert Janssen op de lopende discussie die door de commissie Kalden en de recente uitlatingen van VNG-prominenten wordt gevoed. "Daarmee ontstaan zinloze en ongewenste structuren."

De oplossing wordt gevonden in een Fins voorbeeld: het model van de gastheergemeente. Een vorm van samenwerking waarbij de ene gemeente, de gastgemeente, een andere gemeente, de gastheergemeente, opdracht verstrekt om een bepaalde taak ten behoeve van de gastgemeente uit te voeren. De rijksoverheid dwingt niet, maar ondersteunt (financieel en in de organisatie) wel gemeenten die tot deze vorm van samenwerking overgaan.

De samenwerking heeft in Finland het resultaat dat gemeenten dat gaan doen waar ze goed in zijn en gaan samenwerken op vlakken waar anderen beter in zijn.  "Die differentiatie is de manier om de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren", aldus een enthousiaste Janssen. Gemeenten moeten in dit model kiezen en worden niet verplicht volgens opgelegde lijstjes allemaal dezelfde zaken te organiseren. Janssen is stellig: "Dienstverlening gaat over kwaliteit van het product en niet om de kwantiteit." Bijkomstig voordeel is dat dit model ook nog besparingen kan opleveren.

Uitdaging

De uitdaging voor gemeenten en het kwaliteitsinstituut KING is volgens het Platform dan ook om te ondernemen en innoveren. En dat kan als de lijn van het Platform volgen alleen als het de gelden beter verdeeld wordt, de gemeente meer samenwerken en durven te differentiëren. Het Rijk heeft dan een belangrijke functie als katalysator. Op zijn minst een fris alternatief voor de donkere scenario's die de laatste maanden zo in zwang zijn geraakt.