Gemeente.nu

Meer dan 17.000 ouderen komen niet meer in aanmerking voor dagopvang of begeleiding aan huis. Veel gemeenten kunnen deze bezuiniging van het Rijk niet voldoende opvangen.

"Velen dreigen te vereenzamen en participeren minder", stelt Anneke van der Vlist op de website van het vakblad Zorg+Welzijn. Van de List werkt bij CSO, de koepel van ouderenorganisaties.

De invoering van de pakketmaatregel in de AWBZ in 2009 heeft ertoe geleid dat minder mensen gebruikmaken van begeleiding, zo meldt het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Daarmee heeft de maatregel het bedoelde effect gehad, aldus minister Ab Klink.

"Dat is nogal koel en zakelijk gesteld", reageert Van der Vlist. "Veel minder mensen krijgen begeleiding en ook het aantal uren per persoon is flink verminderd. Dat heeft de nodige gevolgen. Het leidt tot tragische situaties van ouderen die alsmaar alleen thuiszitten en niemand meer zien." 

"Dagopvang biedt ouderen ook een weekritme, maar het is vooral erg belangrijk voor de sociale contacten", zegt beleidsmedewerker. Het effect is nog sterker onder migrantenouderen. Zij worden bij de indicatiestelling vaak niet goed begrepen en raken eerder hun indicatie en zo hun dagopvang kwijt."

Participatie
In vergelijking met 2009 kwamen op 1 januari dit jaar 41.000 mensen minder in aanmerking voor begeleiding (op een totaal van 190.000). De begeleiding is nu beperkt tot "mensen met een matige of ernstige beperking op het vlak van zelfredzaamheid", schrijft het ministerie. De begeleiding bij participatie in de samenleving is vervallen. Klink constateert (PDF) dat "hoewel de gevolgen van de pakketmaatregel voor de individuele cliënt vervelend kunnen zijn, grote maatschappelijke onrust is uitgebleven."

Van der Vlist: "Dat klopt, maar veel mensen om wie het gaat, dragen hun lot in stilte. Ze proberen het wegvallen van dagopvang of begeleiding in eigen kring op te vangen. Daardoor is wel het risico aanwezig dat mantelzorgers overbelast raken. Veel mantelzorgers werken tegenwoordig. Dagopvang heeft voor de partners en kinderen een belangrijke functie, ook als respijtzorg. Zij zijn gerust en kunnen zelf werken of even bijkomen. En de oudere ontmoet anderen en blijft actief."

Kwetsbaar
Voormalig staatssecretaris Bussemaker besloot tot de pakketmaatregel in de AWBZ, om de zorg beschikbaar te houden voor de meest kwetsbare mensen in de samenleving. Volgens Van der Vlist is het begrip 'kwetsbaar' echter voor meerdere interpretaties vatbaar.

"Je bent ook kwetsbaar als er geen mensen in je omgeving zijn die oog voor je hebben. En uit de Cliëntenmonitor Langdurige Zorg komt ook naar voren dat veel ouderen bang zijn dat ze zonder begeleiding en opvang niet langer thuis kunnen blijven wonen. De maatregelen treffen dus toch kwetsbare mensen."

Gemeenten
In het kader van de Wmo zouden gemeenten de sociale begeleiding en dagopvang moeten oppakken. Er bestaan grote verschillen in de mate waarin en de manier waarop zij zich van die taak kwijten, aldus Van der Vlist.

"Gemeenten moeten zich realiseren dat dagopvang en begeleiding belangrijke preventiemiddelen zijn. Bijvoorbeeld om te signaleren wat er gebeurt met ouderen die beginnen te dementeren. Of om te voorkomen dat ouderen vereenzamen en een depressie ontwikkelen. Bovendien is het relatief goedkoop om ouderen groepsgewijs op te vangen."