Boa’s spelen een steeds belangrijkere rol in het publieke domein. Waar ze zich voorheen voornamelijk bezighielden met toezicht en handhaving, worden boa’s tegenwoordig ook steeds vaker ingezet voor taken die vroeger bij de politie lagen. Denk bijvoorbeeld aan surveillance en het tijdig signaleren van problemen in de wijk. Zodoende worden boa’s ook steeds vaker geconfronteerd met onbegrepen gedrag, en dat vereist nieuwe kennis en andere vaardigheden.
Jeroen Bakker, docent opleiding ‘Zorgboa’, vertelt meer over de veranderde rol van de boa en legt uit waarom de-escalerend optreden en kennis van zorgproblematiek inmiddels onmisbaar zijn.
We hebben het over ‘onbegrepen gedrag’. Kun je uitleggen wat dat precies is?
“Zeker. Mensen met onbegrepen gedrag reageren vaak aanzienlijk anders dan verwacht. Over het algemeen gaat het dan over mensen die geen strafrechtelijke problematiek hebben, maar psychisch kwetsbaar zijn. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Denk bijvoorbeeld aan verslavingen, een verstandelijke beperking, dementie of sociale problematiek. Dit vraagt om een hele andere benadering en werkwijze.”
Waarom krijgen handhavers steeds vaker te maken met mensen met onbegrepen gedrag?
“Er is spraken van een verschuiving. Gemeenten zetten boa’s steeds vaker in voor taken die voorheen voornamelijk bij de politie lagen. Tegelijkertijd neemt het aantal mensen met onbegrepen gedrag al jaren toe. De politie registreerde in 2025 een recordaantal van 168.960 incidenten waarbij personen met verward of onbegrepen gedrag betrokken waren, een stijging van 12 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Ook in de eerste helft van 2026 zette die groei door met opnieuw een forse stijging van het aantal meldingen. Omdat het in de meeste gevallen geen strafrechtelijk probleem is, pleit de politie nadrukkelijk voor een grotere rol van gemeenten en zorgpartners bij niet-acute meldingen. Dat betekent dat boa’s steeds vaker als eerste ter plaatse zijn en moeten beoordelen wat er daadwerkelijk aan de hand is.”
Wat maakt dit soort situaties zo anders vergeleken met reguliere handhaving?
“Bij regulier handhavingswerk draait het vaak om het aanspreken op gedrag of het handhaven van regels. Bij mensen met onbegrepen gedrag ligt de uitdaging ergens anders, omdat je meestal te maken hebt met onvoorspelbaar gedrag. Een boa moet binnen enkele seconden inschatten of iemand hulp nodig heeft, een gevaar vormt voor zichzelf of zijn omgeving of dat sprake is van een strafbaar feit. Die afweging vraagt om specifieke kennis en andere vaardigheden dan alleen wet- en regelgeving. Juist het herkennen van signalen, het begrijpen van gedrag en het kiezen van de juiste benadering maken het verschil.”
Waar liggen de grootste uitdagingen?
“De grootste uitdaging zit vaak in het eerste contact. Wanneer iemand zich angstig, verward of achterdochtig voelt, kan een directe of autoritaire benadering leiden tot meer spanning. Goedbedoelde handelingen of communicatie worden dan soms heel anders geïnterpreteerd. Daarnaast is het voor handhavers niet altijd eenvoudig om psychische problematiek, middelengebruik, een licht verstandelijke beperking of een medische oorzaak van elkaar te onderscheiden. Zonder voldoende kennis bestaat het risico dat gedrag verkeerd wordt geïnterpreteerd, waardoor een situatie sneller escaleert of niet de juiste hulp wordt ingeschakeld.”
Welke vaardigheden zijn essentieel om goed om te gaan met dit soort situaties?
“De belangrijkste vaardigheid is het kunnen de-escaleren van een situatie. Dat begint met rustig communiceren, actief luisteren, empathie tonen en spanning herkennen voordat het uit de hand loopt. Daarnaast zijn situationeel bewustzijn, zelfcontrole en het vermogen om snel risico’s in te schatten essentieel. Ook kennis van psychische aandoeningen, verslavingsproblematiek, dementie en licht verstandelijke beperkingen helpt om gedrag beter te begrijpen. Een professionele boa weet wanneer hij zelf het gesprek aangaat, wanneer collega’s of de politie nodig zijn en wanneer zorgpartners moeten worden betrokken. Daarmee verschuift de rol van uitsluitend handhaven naar het verbinden van veiligheid en zorg.”
Wat is het belang van het volgen van een opleiding of training?
“Als je als boa verward gedrag beter leert herkennen, handel je met meer vertrouwen en maak je betere keuzes onder druk. Het resultaat? Situaties escaleren minder snel, de veiligheid voor de persoon zelf, omstanders en de handhaver neemt toe en er ontstaat sneller passende hulp. Daarnaast verbetert de samenwerking met politie, GGZ, wijkteams en andere partners in het sociaal domein.
Tijdens de training ‘Zorgboa‘ leren boa’s hoe zij signalen van onder andere psychische kwetsbaarheid, verslaving, dementie of een licht verstandelijke beperking kunnen herkennen en hoe zij op een veilige en professionele manier kunnen handelen.
Uiteindelijk draagt deze manier van werken bij aan een veiligere en leefbaardere omgeving én zorgt het ook voor meer vertrouwen richting de professionals, werkzaamheden en de overheid. Dat sluit aan bij de landelijke beweging waarin gemeenten, zorg en veiligheid steeds intensiever samenwerken rondom mensen met onbegrepen gedrag. En zo los je problemen duurzaam op!”
Klaar voor de veranderende praktijk?
Wil jij als boa beter voorbereid zijn op situaties met mensen met onbegrepen gedrag? Tijdens de training Zorgboa krijg je praktische handvatten om signalen te herkennen, professioneel te communiceren en passende keuzes te maken in complexe situaties. Zo vergroot je niet alleen je eigen handelingszekerheid, maar draag je ook bij aan een veilige en leefbare samenleving.
Bekijk hier het programma en meld je aan!
Geef een reactie