De financiële positie van Nederlandse gemeenten is op dit moment overwegend goed. Tegelijkertijd blijven er zorgen over de financiële vooruitzichten vanaf 2028 en over de capaciteit van gemeenten om hun groeiende takenpakket daadwerkelijk uit te voeren.
Dat schrijft minister Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in de Kamerbrief bij het Integraal Overzicht Financiën Gemeenten 2026.
Gemeenten realiseerden in 2025 gezamenlijk een positief exploitatieresultaat van € 3,2 miljard, terwijl zij een tekort van € 724 miljoen hadden begroot. Van de gemeenten sloot 85% het jaar af met een positief resultaat. Het overschot past in een langer bestaand patroon: sinds 2020 zijn de uiteindelijke resultaten van gemeenten gezamenlijk positief, terwijl vooraf tekorten worden begroot.
Dat verschil betekent volgens de minister niet zonder meer dat gemeenten te veel geld ontvangen. Een belangrijke verklaring is dat gemeenten niet alles kunnen uitvoeren wat zij begroten. In 2025 gaf 84% van de gemeenten aan dat de realisatie achterbleef bij de ambities. Vooral onvoldoende personele capaciteit (62%), afhankelijkheid van externe partijen (50%) en een gebrek aan expertise (43%) spelen daarbij een rol. Het aantal gemeentelijke medewerkers nam tussen 2021 en 2025 wel toe van 172.000 naar 208.000.
Daarnaast vallen inkomsten regelmatig hoger uit dan begroot, onder meer uit belastingen, leges, parkeren, verhuur en het gemeentefonds. Personeelskosten zijn juist structureel hoger dan geraamd, vrijwel volledig door hogere externe inhuur. Inmiddels wordt 16,1% van de gemeentelijke bezetting ingevuld met externe inhuur. Investeringen blijven daarentegen achter bij de begrotingen.
Het gezamenlijke eigen vermogen van gemeenten steeg naar ruim € 45 miljard. De gecorrigeerde netto schuldquote bleef met 41% stabiel en de solvabiliteit steeg van 39% naar 40%. In 2026 staat bovendien geen enkele gemeente vanwege haar financiën onder preventief toezicht.
Langere termijn minder gunstig
Voor de langere termijn is het beeld minder gunstig. Veel gemeenten ramen vanaf 2028 tekorten, mede door de teruglopende algemene uitkering en het aflopen van aanvullende middelen voor jeugdzorg. De commissie-Van Ark II komt in januari 2027 met een advies over de Hervormingsagenda Jeugd en de financiering daarvan. Dit advies wordt betrokken bij de voorjaarsbesluitvorming van 2027.
Het kabinet wil daarnaast beter volgen of gemeentelijke taken, middelen en uitvoeringskracht met elkaar in balans zijn. Hiervoor wordt onder meer een nieuwe balansscan ontwikkeld. Die moet per beleidsterrein inzicht geven in de wettelijke taken, beleidsvrijheid, beschikbare middelen en uitvoeringsmogelijkheden van gemeenten.
Geef een reactie