Nieuwe bevoegdheden van de Kiesraad schuren met de rol van gemeenten in het verkiezingsproces. Dat blijkt uit de reacties op een conceptwetsvoorstel. Lokale overheden doen de oproep ‘interventiemogelijkheden van de Kiesraad te clausuleren’.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) meldde haar bedenkingen maandag aan demissionair minister Ollongren van Binnenlandse Zaken. Het wetsvoorstel dat slechts een handvol commentaren opleverde, maakt de Kiesraad ‘algemeen verantwoordelijk voor het beheer van de uitslagprogrammatuur die wordt gebruikt voor de vaststelling van de verkiezingsuitslagen’. Dit past bij de ‘deskundigheid en onafhankelijke positie van de Kiesraad’, zo onderschrijven de gemeenten. Ook de Kiesraad zelf kan zich hierin vinden.
Spanning verantwoordelijkheden
Maar het voorstel bevat ook gevoeligheden, zo blijkt uit de reactie die de VNG samen met de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) opstelde. De gemeenten ‘zien spanning tussen de verantwoordelijkheden van de Kiesraad als beheerder van de programmatuur en van het college van burgemeester en wethouders’. Die zit hem met name in een ‘aanwijzingsbevoegdheid’ waarvan de Kiesraad straks gebruik zou kunnen maken. Dat komt in de praktijk neer op het overrulen van gemeenten, wat volgens hen dus te ver gaat in de huidige plannen.
‘Het is het college dat de verantwoordelijkheid draagt voor de aansluiting van de programmatuur,’ werpen de afzenders van de brief als bezwaar op. Zo staat de aanwijzingsbevoegdheid op gespannen voet, stellen ze, met de democratische verantwoording die het lokale bestuur dient af te leggen. ‘Primair legt het college van B en W verantwoording aan de gemeenteraad af over de organisatie van de verkiezingen en het beschikbaar stellen van de uitslagprogrammatuur, we vragen dat ook expliciet op te nemen in de toelichting.’
Gevreesde uitvoeringskosten
Gemeenten vrezen bovendien de gevolgen van de nieuwe regels en voorschriften voor hun eigen organisatie. Die blijken alarmerend genoeg voor een aparte ‘uitvoeringstoets’ door VNG Realisatie. Daaraan wordt nog gewerkt maar de minister ontvangt de bevindingen zodra die gereed zijn. Bij deze aankondiging wordt alvast verzocht daarmee ‘rekening te houden bij de verdere behandeling van het wetsvoorstel en de opstelling van de lagere regelgeving’.
Wat al op voorhand vaststaat voor VNG en NVVB, is dat de minister met geld over de brug moet komen. ‘We gaan graag in overleg met de minister over een reële, flexibele compensatie aan gemeenten voor de te verwachten extra uitvoeringskosten.’ Haastige spoed is niet gewenst: ‘We vragen een invoeringstermijn van zes maanden in acht te nemen voor de nieuwe wet- en regelgeving en de (door de Kiesraad op te stellen) aansluit- en gebruiksvoorschriften en protocollen.’
“Primair legt het college van B en W verantwoording aan de gemeenteraad af over de organisatie van de verkiezingen en het beschikbaar stellen van de uitslagprogrammatuur, we vragen ook dat expliciet op te nemen in de toelichting”, apart dat men dit zo benoemt, maar vervolgens ondernemen College en Raad geen acties m.b.t. de lage opkomst bij b.v. gemeenteraadsverkiezingen, blijkbaar vindt men een opkomst van ruim 44% in b.v. Heerlen wel okee!