De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) heeft advies uitgebracht over de herziening van de verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2027. De raad ziet waardevolle ideeën, maar acht de meeste voorstellen nog niet rijp voor invoering.
De huidige verdeling, die sinds 2023 geldt, wordt door de ROB weliswaar als een verbetering gezien, maar “nog niet goed genoeg”. De voorgestelde aanpassingen moeten bijdragen aan een verdeling die beter aansluit bij verschillen in noodzakelijke uitgaven en belastingcapaciteit van gemeenten.
Slechts twee voorstellen direct invoerbaar
Van de tien voorgestelde maatregelen adviseert de ROB slechts twee per 2027 in te voeren. Dit betreft het berekenen van de maatstaf ‘huishoudens met een laag inkomen’ met procenten in plaats van honderdtallen en het aanpassen van de ozb-rekentarieven aan de werkelijke gemiddelde tarieven. Beide voorstellen verbeteren volgens de ROB de verdeling zonder grote herverdeeleffecten.
Voor het cluster Wmo onderschrijft de ROB het voorstel om de verdeling voorlopig niet te wijzigen. Onderzoek heeft nog niet geleid tot een overtuigend beter alternatief.
Belangrijke voorstellen nog onvoldoende uitgewerkt
Voor een aantal andere voorstellen ziet de ROB “waardevolle ideeën”, maar deze zijn nog onvoldoende uitgewerkt. Dit geldt onder meer voor de herziening van de maatstaf ‘huishoudens met een laag inkomen’, die een groot deel van het gemeentefonds verdeelt. De ROB wijst erop dat huishoudens uit het laagste inkomensdeciel mogelijk ten onrechte buiten beschouwing blijven en dat meer onderzoek nodig is naar de kostenoriëntatie.
Ook de voorgestelde herverdeling van het cluster Jeugd wordt als een “goede aanzet” gezien, maar sluit nog onvoldoende aan op de werkelijke kosten van gemeenten. De verdeling leidt tot aanzienlijke regionale verschillen, waarbij sommige gemeenten structureel meer ontvangen dan zij uitgeven en andere minder.
Onzekerheid over totale herverdeling
De ROB benadrukt dat de voorstellen gezamenlijk leiden tot een grote en onduidelijke herverdeling. Hierdoor is de richting van de verdeling “ongewis” geworden. De raad adviseert daarom het ingroeipad van de herverdeling voorlopig te bevriezen op het niveau van 2026.
Daarnaast adviseert de ROB om meer gebruik te maken van inhoudelijke expertise en kennis uit de praktijk, en minder te vertrouwen op uitsluitend statistische modellen. Transparantie, zowel bestuurlijk als technisch, blijft daarbij essentieel.
De ROB kondigt aan in het najaar met een nader advies te komen over hoe de verdeling van het gemeentefonds structureel kan worden verbeterd, met een combinatie van bestuurlijke afwegingen, expertise en statistiek.
Geef een reactie