De verduurzaming van de Nederlandse woningvoorraad verloopt veel te traag om de klimaatdoelen voor 2050 te halen. Het Rijk moet daarom meer regie nemen, strengere normen invoeren en langdurige financiële zekerheid bieden.
Dat concludeert het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) ‘Nieuwe Energie’. De onderzoekers pleiten voor een fundamentele omslag: minder vrijblijvend stimuleren en meer sturen op daadwerkelijke uitvoering.
Nederland heeft de afgelopen jaren flinke stappen gezet met woningisolatie, zonnepanelen en warmtepompen. De CO₂-uitstoot van de gebouwde omgeving daalde sinds 2010 met bijna 37 procent. Toch is slechts 12,3 procent van de woningen volledig aardgasvrij.
Om in 2050 een aardgasvrije woningvoorraad te realiseren, moeten nog ongeveer zeven miljoen woningen worden aangepakt. Dat betekent jaarlijks circa 300.000 woningen. Het huidige tempo moet daarvoor met een factor drie tot zes omhoog.
Partijen wachten op elkaar
Volgens het IBO wordt de energietransitie vooral geremd door onzekerheid, ingewikkelde besluitvorming en hoge kosten. Woningeigenaren weten vaak niet welke maatregelen verstandig zijn, terwijl gemeenten, warmtebedrijven en netbeheerders afhankelijk zijn van elkaars keuzes.
Ook woningcorporaties lopen tegen financiële grenzen aan. Zij moeten tegelijkertijd investeren in nieuwbouw, betaalbaarheid, leefbaarheid en verduurzaming. Naar verwachting wordt slechts een kwart van de afgesproken 450.000 corporatiewoningen in 2030 aardgasvrij.
De onderzoekers adviseren het Rijk daarom op te treden als ‘systeemarchitect’, die richting geeft aan de transitie en zorgt voor duidelijke randvoorwaarden.
Strengere normen en gerichte subsidies
Het rapport onderscheidt drie belangrijke beleidslijnen: verduurzaming de normale keuze maken, essentiële warmtenetten versneld realiseren en kwetsbare huishoudens ondersteunen.
Daarbij horen strengere eisen voor warmtepompen en de energieprestatie van woningen. Ook moet het Rijk duidelijk maken dat gemeenten niet kunnen rekenen op grootschalige beschikbaarheid van groen gas voor woningverwarming.
Voor warmtenetten adviseren de onderzoekers een gerichte aanpak. De nadruk moet liggen op 500.000 aansluitingen in wijken waar collectieve warmte technisch of financieel de beste oplossing is. Publieke overname van bestaande warmtebedrijven en betaalbare warmtetarieven zijn daarvoor belangrijke voorwaarden.
Extra steun voor kwetsbare huishoudens
Het IBO wil subsidies sterker richten op huishoudens die verduurzaming niet zelfstandig kunnen financieren. Zo wordt voorgesteld de ISDE-subsidie inkomensafhankelijk te maken en te beperken tot huishoudens met een verzamelinkomen tot 60.000 euro.
Daarnaast zouden 264.000 kwetsbare eigenaar-bewoners aanspraak kunnen maken op 4.000 euro extra subsidie. Het Nationaal Warmtefonds moet ook na 2030 blijven bestaan.
Miljarden nodig voor versnelling
De onderzoekers presenteren vier beleidspakketten. Het voorgestelde startpakket kost gemiddeld 1,5 miljard euro per jaar tussen 2031 en 2040. Een ambitieuzer pakket met extra normering vergt circa 1,8 miljard euro per jaar.
Het meest verstrekkende pakket, met aanvullende subsidies en ondersteuning, vraagt jaarlijks ongeveer 2,6 miljard euro aan uitgaven, plus circa 1,1 miljard euro aan gederfde belastinginkomsten.
Zelfs met dit pakket wordt de woningvoorraad in 2050 niet volledig CO₂-neutraal. De berekende resterende uitstoot bedraagt dan nog 2,1 megaton.
De onderzoekers waarschuwen bovendien dat na 2030 vrijwel geen budget voor woningverduurzaming is gereserveerd. Zonder nieuwe financiële afspraken dreigt de transitie opnieuw vast te lopen. De kabinetsreactie volgt later.

Geef een reactie