Top 10: Integriteitsproblemen gemeenten

0

Belangenverstrengeling. Dat is verreweg het grootste probleem als het gaat om de integriteit van de lokale overheid. Uit onderzoek blijken de ambtenaren hun burgemeester het minst te confronteren met dit soort problemen.

Een voorbeeld uit het Jaarboek Integriteit 2011. “Een

ambtenaar is actief lid van een partij en staat op de kieslijst. De ambtenaar

is ook gemeentelijk verantwoordelijke voor een bezwaarprocedure die iemand van

die lijst voert tegen de gemeente. Wel of geen actie, en welke?” De

burgemeester mag het zeggen.

 

Aan het onderzoek in het jaarboek (PDF) van het Nationale Bureau

Integriteitsbevordering Openbare Sector blijkt dat het merendeel van de circa 200

ondervraagde burgemeesters tevreden is met de aangekondigde wijziging van de

Gemeentewet. In de toekomst worden zij dan wettelijk verantwoordelijk voor de

integriteit in hun gemeenten. Dat moet een steun in de rug zijn voor het

oplossen van hun morele dilemma’s.

 

Integriteitsproblemen:

  1. Belangenverstrengeling (29%)
  2. Vertrouwelijke informatie (18%)
  3. Ongewenst gedrag (8%)
  4. Handhaving (8%)
  5. Misbruik positie (8%)
  6. Fraude (7%)
  7. Voorkeursbehandeling (7%)
  8. Intimiteit (5%)
  9. Politiek (4%)
  10. Misbruik middelen (4%)

 

In 29 procent van de Integriteitsproblemen vermoedt of weet de

burgemeester dus van een belangenverstrengeling. Het lekken van vertrouwelijke

informatie staat op de tweede plaats, gevolgd door een rij problemen die minder geregeld voor dilemma’s zorgen.

 

Ambtenaren

Volgens het onderzoek gaan raadsleden het meest de fout in. Van

alle problemen worden die in 36 procent van de gevallen door raadsleden

veroorzaakt. Daarna volgen de wethouders, met 28 procent, de burgemeester zelf

(13 procent), de burgers (12 procent) en de ambtenaren (11 procent).

Hoe zijn dit soort problemen te vermijden? Moet het integriteitsbeleid

misschien een eigen domein worden met een eigen organisatorische verankering? Dat

is de vraag die hoofddocent Strafrechtelijk Beleid en Management Jeroen

Maesschalk probeert te beantwoorden in zijn hoofdstuk van het jaarboek. Zijn

antwoord: dit vraagt om nuance.

 

Verankering integriteit

“Het is zinvol onderscheid te maken tussen vier

sub-dimensies, waarop de verankering van integriteitsbeleid kan variëren”,

schrijft de hoofddocent. Gezien het gebrek aan dergelijk onderzoek beperken wij

ons hier tot enkele tentatieve beschouwingen in verband met twee sub-dimensies:

de inhoudelijke en de organisatorische.”

 

Maesschalk verwoordt het zeer wetenschappelijk. Zijn conclusie

als het gaat om de inhoudelijke dimensie: “De notie van een integriteitsbeleid

met eigen doelstellingen en instrumenten lijkt wel het minimum voor iedere

organisatie.” Een groots plan is niet per sé nodig, waarmee de vraag blijft

liggen in hoeverre dit beleid moet worden verankerd in de organisatie. En die

vraag blijkt moeilijk te beantwoorden.

 

Een apart integriteitsbureau brengt namelijk ook het risico

van een te grote isolatie met zich mee. “Bovendien zal de uiteindelijke keuze

voor een of andere vorm van verankering afhangen van de lokale omstandigheden”,

denkt Maesschalk. Wat je niet moet doen, is wel duidelijk. “Een scenario waarbij

het beleid na een enthousiaste lancering ongemerkt uitdooft, omdat niemand er

een formele verantwoordelijkheid voor draagt, moet absoluut worden vermeden.”

 

Organiseren

Hoe kan je de integriteit van de lokale overheid stimuleren?

Dat is de leidende vraag voor het onderzoek van Alain Hoekstra, hoofd van Nationale

Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector. Volgens Hoekstra blijkt in de

praktijk bar weinig bekend over het organiseren van integriteit. De organisatiekant

van het verhaal is onderbelicht.

 

Hoekstra deed een ronde langs verschillende gemeenten om te zien hoe de

organisaties het beleid weten om te zetten in resultaten. Door zijn gesprekken

kwam de onderzoeker tot de conclusie dat een aantal voorwaarden nodig is voor een

goede inbedding van het integriteitsbeleid. Het gaat om de beschikbaarheid van

middelen, kennis en expertise. Verder helpt de stabiliteit van de organisatie

en moeten gemeenten zorgen de nodige verantwoordingsstructuren om te zorgen dat

het beleid geen stille dood sterft.

Volg Gemeente.nu op Twitter.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone

Over Auteur

Reageer