Voor mij is de Odyssee niet zomaar een verhaal. Ik ben ermee grootgebracht. Odysseus, Ithaka, de Cycloop, Circe, de Sirenen, ik kwam ze niet voor het eerst tegen in de bioscoop. En ik heb dus genoten van The Odyssey van Christopher Nolan, twee keer zelfs. Mijn favoriete scene is die van de Sirenen. Ze dwingen de reiziger nergens toe. Ze verleiden hem.
De Sirenen zingen zo mooi dat je wilt luisteren. Je vergeet waar je naartoe onderweg was. De Sirenen in de politiek zingen geen liederen vanaf een rots in zee. Ze komen in de vorm van onjuiste of misleidende informatie. Van halve waarheden die vaak overtuigender klinken dan de hele. Van mensen die precies weten wat je wilt horen. Van oplossingen die eenvoudig klinken voor problemen die dat niet zijn. Soms zijn het politieke tegenstanders. Soms belanghebbenden. Soms deskundigen met stellige meningen. Soms ben jij het zelf! Want ook politici kennen de verleiding van het makkelijke verhaal. De simpele oorzaak. De duidelijke schuldige. Het probleem is dat het Sirenenlied zelden klinkt als onzin. Als dat zo was, zouden we er niet naar luisteren. De verleiding zit er juist in dat het aannemelijk klinkt. Misschien zelfs precies als wat we toch al dachten.
Odysseus vertrouwt zichzelf niet helemaal
Wat ik zo mooi vind aan het verhaal van Odysseus, is dat hij niet simpelweg denkt, dat lukt mij wel. Hij weet dat de Sirenen iets kunnen oproepen waar zelfs zijn verstand niet tegen opgewassen is. Daarom laat hij de oren van zijn mannen dichtstoppen. Zelf wil hij het gezang horen, want hij is nieuwgierig. Maar hij laat zich vastbinden aan de mast. Hij zorgt ervoor dat hij op het beslissende moment niet kan toegeven aan de verleiding.
Dat beeld spreekt mij nog wel het meest aan in relatie tot het raadswerk. Waaraan bind je jezelf vast? Wat is in de politiek jouw mast? Feiten, tegenspraak, betrouwbare informatie en de waarden waarmee je aan het raadswerk begon?
De verleiding van de simpele oplossing
Tegenwoordig is de werkelijkheid van gemeenten ingewikkelder dan ooit. Woningbouw, jeugdzorg, armoede, energietransitie, veiligheid, participatie: het zijn allemaal onderwerpen waarin belangen botsen, geld schaars is en iedere keuze gevolgen heeft die je niet altijd vooraf kunt overzien. Een genuanceerd verhaal past zelden in een paar regels op sociale media. Dus ontstaat vanzelf de verleiding om ingewikkelde problemen te versimpelen. Juist dan begint het gezang van de Sirenen.
Makkelijke antwoorden zijn niet per definitie verkeerde antwoorden. Maar hoe aantrekkelijker een oplossing klinkt, hoe belangrijker het is om jezelf af te vragen wat je misschien niet hoort. Welke informatie ontbreekt? Wie heeft belang bij dit verhaal? Wat gebeurt er als we dit werkelijk uitvoeren? En misschien wel de belangrijkste vraag: geloof ik dit omdat ik het graag wíl geloven?
Ithaka uit het oog verliezen
Uiteindelijk wil Odysseus maar één ding: naar huis. Onderweg komt hij monsters tegen, stormen, goden en prachtige beloften. Maar steeds blijft dezelfde opgave terugkomen: weten waar je naartoe wilt. In het raadswerk word je voortdurend geconfronteerd met incidenten, emoties, urgente kwesties en boze reacties. Alles is belangrijk. Alles vraagt om een reactie. Luister, maar wees je tegelijkertijd bewust van de verleiding van het verhaal dat té mooi klinkt.
Koersvast is niet hetzelfde als koppig. Een goed raadslid moet bereid zijn van mening te veranderen. Nieuwe informatie kan aanleiding zijn om een standpunt te herzien. Een goed argument wordt niet ineens een slecht argument omdat het van een politieke tegenstander komt. En soms moet je simpelweg erkennen dat je zelf iets verkeerd hebt gezien. Koersvastheid betekent dus niet dat je nooit van koers verandert. Het betekent niet dat je jezelf afsluit voor andere opvattingen. Het betekent juist dat je open genoeg bent om nieuwe inzichten toe te laten, zonder je te laten meeslepen.
Odysseus wist dat luisteren naar de Sirenen gevaarlijk was. Daarom vertrouwde hij niet alleen op zichzelf. Misschien zouden wij ons daarom af en toe dezelfde vraag moeten stellen: waaraan heb ik mezelf vastgebonden als de Sirenen beginnen te zingen?
Pascale Georgopoulou is oud-raadslid, oud-griffier en zelfstandig adviseur binnen de publieke zaak op het gebied van de Omgevingswet, participatie en de energietransitie.
Geef een reactie