Het kabinet wil structureel beter inzicht krijgen in de verhouding tussen de ambities, taken, financiële middelen en uitvoeringskracht van gemeenten en provincies. Aanleiding zijn adviezen van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), waarin is gewezen op mogelijke disbalans bij medebewindstaken. Werken aan balans
Minister Heerma van BZK heeft samen met vakdepartementen, VNG en IPO onderzocht hoe het takenpakket van medeoverheden en de bijbehorende financiële verhoudingen beter in beeld kunnen worden gebracht. In november 2026 ontvangt het parlement een overzicht van de taken van gemeenten en provincies. Begin 2027 volgt een uitgebreider onderzoek naar onder meer hun beleidsvrijheid en sturingsmogelijkheden. Financiële gegevens uit gemeentelijke en provinciale begrotingen en jaarrekeningen worden daarnaast gebruikt om de uitgavenontwikkeling per beleidsterrein beter te volgen. Een opvallende ontwikkeling kan aanleiding zijn om te onderzoeken of bij een bepaalde taak disbalans ontstaat. Werken aan balans
Uit onderzochte praktijkgevallen – waaronder re-integratie, onderwijshuisvesting, verkiezingen en klimaat- en energiebeleid – blijkt volgens de minister dat vooral onduidelijkheid bestaat over de precieze omvang van wettelijke taken en de beleidsvrijheid van medeoverheden. Landelijke of maatschappelijke ambities kunnen bovendien verder gaan dan wat wettelijk van gemeenten of provincies wordt verlangd. Daardoor kan bijvoorbeeld onvoldoende geld beschikbaar zijn om een landelijke ambitie te verwezenlijken, zonder dat strikt genomen sprake is van onvoldoende financiering van de wettelijke taak. Werken aan balans Werken aan balans
Nieuwe ‘balansscan’
Voor bestaande taken introduceert BZK daarom de balansscan. Hiermee wordt per beleidsterrein onderzocht of ambities, wettelijke taken, middelen, beleidsvrijheid en uitvoeringskracht nog met elkaar in evenwicht zijn. Daarbij wordt ook bekeken of oorspronkelijke aannames over kosten en uitvoering nog kloppen. Een scan kan ertoe leiden dat taken of ambities worden aangepast, middelen worden verhoogd of juist worden verlaagd, of dat de uitvoering doelmatiger wordt ingericht. Werken aan balans
Ook de wijze van financiering wordt onderdeel van de analyse. De nieuwe Bijzondere Fondsuitkering (BFU) kan worden gebruikt om middelen voor bepaalde taken meerjarig afzonderlijk zichtbaar te maken en te monitoren, terwijl gemeenten en provincies beleids- en bestedingsvrijheid behouden. De algemene uitkering uit het gemeente- en provinciefonds blijft echter de voorkeursvorm, omdat deze de meeste ruimte biedt voor integraal lokaal beleid. Werken aan balans Werken aan balans
Vanaf 2027 moeten de jaarlijkse Integrale Overzichten Financiën Gemeenten en Provincies inzicht geven in de ontwikkeling van taken, beleidsvrijheid, lasten en mogelijke disbalansen. Daarmee moet ook duidelijker worden hoeveel financiële ruimte medeoverheden daadwerkelijk overhouden voor autonome taken. Werken aan balans
Heerma benadrukt daarbij dat medebewindstaken in beginsel door het Rijk moeten worden bekostigd. De aangekondigde instrumenten moeten het parlement beter in staat stellen te beoordelen of daarvoor voldoende middelen beschikbaar zijn en tegelijkertijd inzicht geven in de financiële ruimte voor de eigen taken van gemeenten en provincies.
Geef een reactie