Het wetsvoorstel van minister Letschert (OCW) om lokale omroepen te verstevigen en professionaliseren is door de Eerste Kamer. Het aantal omroepen daalt daarmee van 200 naar 80. De nieuwe wet omvat een breed pakket aan maatregelen om deze stelselherziening te doen slagen. ‘Lokale omroepen zijn onmisbaar voor onze democratie’, aldus Letschert.
Het aangenomen wetsvoorstel komt voor de lokale omroepen niet uit de lucht vallen. Al in 2012 werd er voor het eerst over gesproken en in de jaren daarna werd steeds duidelijker dat schaalvergroting onvermijdelijk was. Het huidige lokale omroepstelsel kampt al lang met knelpunten, zoals onvoldoende en onzekere financiering. De omroepen kennen vaak een te kleine schaal, waardoor er op veel plekken te weinig journalistieke capaciteit is.
80 streken
Zomer 2025 zijn de grenzen bepaald van de 80 nieuwe streken. De streekindeling komt voort uit een samenwerking tussen de Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (NLPO) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). De NLPO krijgt de wettelijke taak als samenwerkings- en coördinatieorgaan voor de sector.
De nieuwe indeling en de naderende schaalvergroting werden in eerste instantie wisselend ontvangen door de destijds 200 lokale omroepen. Een groot deel zag het als een kans te groeien en met meer middelen mooie journalistieke producties te kunnen maken. Andere zagen het vooral als een bedreiging of waren bang opgeslokt te worden door een veel grotere lokale omroep in de buurt.
Kwartiermakers
Dat merkte ook Vincent Weggemans, die namens de NLPO als een van de kwartiermakers het land doorkruiste om lokale omroepen bij te staan in het soms lastige proces. De kwartiermakers gingen vooral in gesprek met omroepen waar een nieuwe toekomstige samenwerking of fusie niet van de grond kwam.
Zo zat Weggemans onder meer om de tafel met de lokale omroepen uit Zwolle, Kampen, Hattem en Zwartewaterland, waarbij de twee laatste vreesden overlopen te worden door de andere twee. ‘Zwolle en Kampen hebben grotere, professionele lokale omroepen en die van Hattem en Zwartewaterland waren bang dat ze moesten tekenen bij het kruisje’, aldus Weggemans. ‘Toch zijn we er uitgekomen en gaan ze nu met zijn vieren door. De voordelen van een dergelijke samenwerking en de kansen die één nieuwe grotere streekomroep met een ruimer rijksbudget biedt, gaven de doorslag.’
Verzet gebroken
Naarmate het moment naderde dat over het wetsvoorstel zou worden gestemd in de Tweede Kamer, nam het verzet steeds meer af. Weggemans: ‘Uiteindelijk was het toch slikken of stikken. Of je doet mee of je bestaat straks niet meer als publieke nieuwsorganisatie. We hielden ze voor ogen dat alleen door samen te werken ze een belangrijke rol kunnen blijven spelen in de lokale nieuwsvoorziening.’ Nadat de wet begin juli 2026 met grote meerderheid door de Tweede Kamer werd aangenomen, werd het zeer aannemelijk dat de stelselherziening door zou gaan en daarmee was het laatste verzet gebroken.
Buiten de boot
Zo’n traject kent natuurlijk ook verliezers, zoals lokale omroepen die meer muziekzender waren geworden dan dat ze het lokale nieuws brachten. Ook lokale omroepen die voor een groot deel uit vrijwilligers bestaan, zullen niet allemaal op dezelfde wijze door kunnen gaan bij deze professionaliseringsslag. ‘Vrijwilligers blijven wel belangrijk in het nieuwe stelsel’, zegt Weggemans. ‘Hun rol verandert, maar ze blijven de oren en ogen van de samenleving en daarmee van grote waarde.’
Streekfunctie
De 80 lokale omroepen die overblijven, 1 per streek, krijgen straks een duidelijke streekfunctie en een stevigere organisatorische basis. Lokale omroepen gaan onder het nieuwe stelsel meerdere gemeenten bedienen. Dat biedt meer financiële ruimte voor het verbeteren van de journalistieke kwaliteit. Wel blijven ze lokaal nieuws zoals gemeenteraadsvergaderingen, wijkreportages of lokale sportwedstrijden verslaan. Minister Letschert (OCW): ‘Lokale omroepen zijn onmisbaar voor onze democratie. Met deze wet zorgen we ervoor dat ze ook in de toekomst hun cruciale rol kunnen vervullen. Lokale omroepen informeren ons over wat er speelt in onze eigen omgeving, jagen het lokale publieke debat aan en bieden een platform voor onze cultuur en streektalen.’
Onafhankelijkere financiering
Momenteel komt de financiering van de lokale omroepen uit het Gemeentefonds en bedraagt zo’n 13 miljoen euro. Het Rijk gaat structureel nog eens 18 miljoen euro extra hierin investeren. Het totaalbedrag van 31 miljoen euro wordt voortaan door het Rijk rechtstreeks aan de lokale omroepen uitgekeerd. Lokale omroepen weten zo zeker dat ze voor 5 jaar een vast budget hebben.
Omdat de financiering niet langer afhankelijk is van gemeenten, kunnen lokale omroepen onafhankelijker opereren en hun rol als waakhond van de lokale democratie beter vervullen, aldus Letschert. Gemeenten kunnen in het nieuwe stelsel nog wel financieel bijdragen aan de lokale omroep als ze dat willen. Die bijdrage komt dan bovenop die van het Rijk.
Het nieuwe stelsel treedt op 1 januari 2028 in werking. Medio november start het Commissariaat voor de Media met de procedure om de toekomstige 80 lokale omroepen aan te wijzen.
Geef een reactie