Inwoners, ambtenaren, bestuurders en raadsleden hebben iets gemeen: ze ervaren allemaal te weinig grip. En ze versterken dat bij elkaar. Dit blog gaat over een spiraal die steeds dieper gaat en over de weg terug.
Ken je die reclame van Rolo nog? Een jongetje houdt een olifantje zijn laatste Rolo voor en stopt hem dan toch in zijn eigen mond. Jaren later staat hij als volwassene bij een optocht. De olifant loopt voorbij, herkent hem en geeft hem een flinke tik met zijn slurf. Een olifant vergeet nooit.
Een wijk ook niet. Inwoners weten precies wat er al is geprobeerd om hun straat leefbaarder te maken. Het buurtplan dat in een la verdween. De schouw zonder vervolg. De zoveelste wethouder, het zoveelste raadslid, de zoveelste contactpersoon. Steeds werden verwachtingen gewekt. Steeds niet waargemaakt.
Iedereen mist grip
De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) liet in 2023 zien wat er gebeurt als mensen weinig grip ervaren op hun leven[1]. Ze raken eerder ontevreden over de samenleving en verliezen vertrouwen in de overheid. Het nieuwe handelingskader van het Ondersteuningsnetwerk Maatschappelijke Onrust (OMO)[2] laat zien hoe dat ongenoegen kan oplopen tot onrust en escalatie. Ongenoegen is dan geen dwarsheid, maar een poging om grip terug te krijgen. Wie belt, mailt of komt inspreken, probeert alsnog invloed te krijgen. Levert dat niets op, dan slaat het om in wantrouwen en soms in onrust.
Wat mij opvalt: gebrek aan grip zit niet alleen bij inwoners. Ambtenaren willen het beter doen, maar missen vaak de middelen en de positie. Ze zouden willen dat hun wethouder achter ze staat. Bestuurders staan voor opgaven die groter zijn dan hun gemeente, met te weinig mensen, geld en doorzettingsmacht. En dan de raad. Jij misschien ook. Je geeft stem aan het ongenoegen uit de samenleving, maar wat kun je er echt mee? Een vraag, een motie. Of de straat daar beter van wordt, is maar de vraag. Het rondje is rond.
De grip ligt altijd bij een ander
De WRR beschrijft nog een ander mechanisme. Wie zelf weinig grip heeft, denkt dat een ander die wel heeft. De inwoner kijkt naar de gemeente. De ambtenaar naar de wethouder. De wethouder naar Den Haag. De raad naar het college. Iedereen spreekt een ander aan op grip die die ander ook niet heeft.
En wie geen grip heeft, gaat grip zoeken. De raad vraagt om meer verantwoording. De wethouder dekt zich in. De ambtenaar gaat het proces bewaken. Allemaal begrijpelijk. Maar elke greep naar grip haalt ruimte weg bij de volgende. Zo wordt het rondje een spiraal, steeds dieper en negatiever.
En de olifant kijkt toe. De wijk onthoudt alles. De gemeente weinig, omdat de mensen steeds wisselen. Elke nieuwe bestuurder begint fris. De wijk begint met een achterstand.
Klein, maar waargemaakt
Ik geloof in het kleine gebaar, de kleine stap. Maar met één voorwaarde: dat je hem waarmaakt. In een wijk met een lang geheugen telt niet je ambitie, maar je betrouwbaarheid. Beloof dus minder en doe wat je zegt. Ook laten weten dat iets niet lukt, is een toezegging nakomen. Begin niet bij nul, maar benoem wat er al is geprobeerd. Zeg eerlijk wat je wel kunt, wat niet, en wie wel. Dat voelt kwetsbaar, maar het doorbreekt het misverstand dat de ander aan de knoppen zit.
Geef grip door
Het belangrijkste: geef grip door in plaats van hem weg te halen. Als raad geef je het college ruimte met heldere kaders, niet met controle op elk detail. Als wethouder geef je ambtenaren mandaat en sta je achter ze als het schuurt. Als ambtenaar geef je inwoners zeggenschap over iets kleins maar echts. Grip die je weggeeft, komt vaak terug als vertrouwen.
In het lokaal bestuur is die laatste Rolo het vertrouwen dat er nog over is. Veel is het vaak niet meer. Juist daarom doet het ertoe wat je ermee doet. Houd je hem voor jezelf, met een belofte die je niet waarmaakt? Of geef je hem weg, met een kleine toezegging die je wel nakomt?
Een olifant vergeet nooit. Dat geldt voor de Rolo die je hem voorhield. Maar ook voor de Rolo die je hem gaf.
[1] Grip. Het maatschappelijk belang van persoonlijke controle | WRR
Pascale Georgopoulou is oud-raadslid, oud-griffier en zelfstandig adviseur binnen de publieke zaak op het gebied van de Omgevingswet, participatie en de energietransitie.
Geef een reactie