De verbetering van de leefomgeving op onderdelen zoals wonen, klimaat, energie, natuur en landbouw is tot stilstand gekomen. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) zijn dit urgente vraagstukken waar het nieuwe kabinet keuzes over moet maken.
In de publicaties Balans van de Leefomgeving en Keuzes voor de Leefomgeving schetst het PBL zowel de grote uitdagingen als mogelijke beleidsrichtingen.
Nederland heeft dankzij doelgericht beleid in het verleden veel bereikt, maar de afgelopen vijftien jaar is de vooruitgang grotendeels gestagneerd. Veel doelstellingen zijn daardoor buiten bereik geraakt. Het PBL benadrukt dat fundamentele keuzes noodzakelijk zijn. Een voorbeeld is de landbouw: zet Nederland vooral in op technologische innovatie om de uitstoot te verminderen, of kiest het voor een minder intensieve landbouw? Ook voor de industrie moet de politiek bepalen welke sectoren prioriteit krijgen bij de ondersteuning van verduurzaming.
PBL-directeur Marko Hekkert stelt dat langdurige politieke onrust en korte termijnbelangen de noodzakelijke keuzes tot nu toe hebben tegengehouden. “Mensen hebben recht op een gezonde leefomgeving. Problemen die blijven slepen, ondermijnen het vertrouwen in de overheid en de democratische rechtstaat. Het nieuwe kabinet zal duidelijke prioriteiten moeten stellen en accepteren dat niet alles tegelijk kan.”
Balans van de Leefomgeving 2025
Veel doelen die Nederland, deels in Europees verband, heeft afgesproken zijn niet in zicht. Op sommige terreinen is sprake van vooruitgang, zoals bij luchtkwaliteit en hernieuwbare energie, maar deze is onvoldoende om Europese doelen voor 2030 te halen. Op andere thema’s zoals wonen, natuur en grondstoffen is er nauwelijks vooruitgang geboekt.
Volgens Hekkert zijn de makkelijkste verbeteringen inmiddels gerealiseerd en is het nu tijd voor politieke keuzes. Daarbij speelt ook de geopolitieke realiteit: Nederland moet minder afhankelijk worden van andere landen, zeker wat betreft energie en grondstoffen. Dit schept naast uitdagingen ook kansen.
Het PBL benadrukt dat technische maatregelen alleen niet volstaan; structurele veranderingen zijn nodig. Veranderingen zullen onvermijdelijk leiden tot een herverdeling van lusten en lasten, en soms diep ingrijpen in het dagelijks leven. Om draagvlak te behouden, moet de politiek zorgen voor een verdeling die burgers als rechtvaardig ervaren.
Keuzes voor de Leefomgeving 2025
In de tweede publicatie schetst het PBL twaalf urgente leefomgevingsopgaven, elk met verschillende opties voor beleid. Deze keuzes bepalen in hoge mate hoe de leefomgeving zich de komende jaren ontwikkelt. Zo verschilt het of klimaatadaptatie collectief wordt aangepakt, of dat burgers individueel verantwoordelijk worden voor het opvangen van de gevolgen van hitte, droogte en extreem weer.
Andere thema’s zijn onder meer de woningmarkt en verduurzaming van woningen, de belasting van autoverkeer met de groei van elektrisch rijden, efficiënter gebruik van grondstoffen, de toekomst van industrie en landbouw, en herstel van natuur. Daarbij is internationale samenwerking onmisbaar en vraagt de verdeling van ruimte om heldere politieke afwegingen.
Het PBL wil als nationaal kennisinstituut bijdragen aan een goed geïnformeerd politiek en maatschappelijk debat. “Er valt volop te kiezen,” aldus Hekkert. “Het is nu aan beleidsmakers om die keuzes daadwerkelijk te maken en in de praktijk te brengen.”
Geef een reactie