Kleine steden en plattelandsgemeenten krijgen te maken met steeds complexere veiligheidsproblemen. Niet zozeer het aantal dreigingen neemt toe, maar vooral de verwevenheid ervan maakt het voor gemeenten lastig om adequaat op te treden.
Dat concludeert het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) in een nieuw rapport Gemeenten onder druk. Verantwoordelijkheden nemen toe, terwijl capaciteit, expertise en strategisch vermogen achterblijven. Daardoor staat de lokale veiligheidsketen op meerdere punten tegelijk onder druk.
Verward gedrag
Veel veiligheidsproblemen hebben hun oorsprong buiten het veiligheidsdomein. Zorgtekorten, woningnood, arbeidsmigratie, dakloosheid en sociale problematiek komen uiteindelijk tot uiting als overlast en openbare-ordevraagstukken. Vooral verward of onbegrepen gedrag legt een groot beslag op schaarse capaciteit. Gemeenten en politie fungeren hierdoor als vangnet voor structurele problemen die zij zelf niet kunnen oplossen. Het rapport pleit daarom voor betere samenwerking met onder meer zorg en het sociaal domein, in plaats van uitsluitend extra inzet vanuit politie en handhaving.
Hybride samenleving
Daarnaast verandert de veiligheidsopgave door de hybride samenleving. Online en offline raken steeds meer verweven. Maatschappelijke onrust, radicalisering, jeugdcriminaliteit en georganiseerde criminaliteit krijgen een digitale aanloop, terwijl kleinere gemeenten vaak onvoldoende zicht, bevoegdheden en expertise hebben om die ontwikkelingen te monitoren. Hierdoor ontstaat een informatiekloof en zijn gemeenten sterk afhankelijk van de politie.
Ook de weerbaarheidsopgave groeit. Gemeenten moeten zich voorbereiden op cyberaanvallen, langdurige stroom- en internetuitval, klimaatrisico’s en andere crises, maar beschikken vaak nog niet over duidelijke landelijke kaders, structurele middelen of voldoende expertise. Tegelijkertijd beschikken kleinere gemeenten volgens het rapport juist over belangrijke sterke punten, zoals lokale netwerken, nabuurschap en sociale cohesie. Die lokale kracht kan beter worden benut bij crisisvoorbereiding en maatschappelijke weerbaarheid.
Politiecapaciteit
Het rapport identificeert vijf structurele knelpunten: politiecapaciteit bepaalt in de praktijk de lokale veiligheidsagenda; gemeenten zijn voor informatie sterk afhankelijk van de politie; schaarse politiecapaciteit zet preventief en gebiedsgericht werken onder druk; de positie en rol van boa’s zijn onvoldoende eenduidig; en veel oorzaken van onveiligheid liggen buiten het veiligheidsdomein.
Veiligheid moet breder worden opgevat als een gezamenlijke opgave rond leefbaarheid, sociale samenhang en maatschappelijke veerkracht. De politie moet daarbij duidelijker afbakenen waar haar repressieve rol en geweldsmonopolie noodzakelijk zijn en waar gemeenten en andere partners de regie kunnen voeren.
Voor de samenwerking tussen gemeente en politie benoemt HCSS vier prioriteiten: maak keuzes over schaarse politiecapaciteit expliciet in de driehoek; verduidelijk de verdeling tussen repressie en preventie; zoek een nieuwe balans tussen fysieke aanwezigheid en online signalering; en ontwikkel de politie tot een voorspelbare en proactieve informatiepartner van gemeenten.
Meer capaciteit alleen niet is voldoende. De toekomstbestendigheid van de lokale veiligheidszorg vraagt tegelijk om meer slagkracht, een betere bestuurlijke structuur én een bredere visie op wat veiligheid betekent.
Geef een reactie