Burgemeesters uit het hele land uiten hun zorgen over een toenemende verharding en verruwing, zowel in de politiek als in de samenleving. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, over een maand, klinkt in hun toespraken een duidelijke waarschuwing.
Het ANP heeft ongeveer honderd recente speeches van burgemeesters geanalyseerd, onder meer met gebruik van kunstmatige intelligentie. De redes werden gehouden bij nieuwjaarsrecepties, herdenkingen en andere gelegenheden. In ongeveer honderd recente speeches valt eenzelfde lijn te ontdekken. Burgemeesters klagen over intimidatie van bestuurders. Bedreigingen “leiden er zelfs toe dat sommige raadsleden zich niet meer verkiesbaar stellen”, constateert Maarten Haverkamp (De Bilt). Cor Lamers (Nissewaard) ziet hoe “tegenstellingen snel worden uitvergroot, de omgangsvormen stroef zijn en het publieke debat verhardt”. Collega’s uit onder meer Zaltbommel en De Fryske Marren signaleren dat fatsoensnormen steeds vaker worden vergeten.
Geweld
Die verharding treft ook andere groepen in de samenleving. Bij de Holocaustherdenking waarschuwde Karen Heerschop (Houten) dat mensen worden gereduceerd tot “groepen, tot vijanden, tot minderwaardigen” en dat woorden kunnen verharden en uitmonden in geweld. De Holocaust herhaalt zich niet, stelde zij, maar “we zien hoe ontmenselijkende taal steeds normaler wordt”. Migranten, religieuze minderheden, lhbtqi+ personen en politieke tegenstanders worden neergezet als “vijanden van binnenuit”. “In nazi-Duitsland begon het precies zo”, hield ze haar publiek voor.
Voorbeeldgedrag van politiek en wereldleiders
Veel burgemeesters richten hun oproep nadrukkelijk aan landelijke politici. “Wat mij betreft hebben wij, zeker in deze tijd, geen politici meer nodig die zich gedragen alsof ze constant in de puberteit zijn: impulsief, egocentrisch, polariserend, altijd wijzend naar een ander, gebruikmakend van desinformatie, enkel gericht op aandacht en kortetermijnsucces”, zegt Nicole Ramaekers (Gulpen-Wittem).
De kritiek reikt verder dan Den Haag. De burgemeester van Hendrik-Ido-Ambacht hekelt wereldleiders “bij wie feiten onderhandelbaar zijn” en techondernemers “voor wie genoeg nooit genoeg lijkt”. Hij wijst op algoritmen van sociale media die mensen “sturen en tegen elkaar opzetten”, en stoort zich aan het gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef van “techbro’s” als Elon Musk: “er bestaat ook zoiets als te rijk.” De burgemeester van Renswoude vindt dat leiders van grote machten “de weg kwijt zijn”: zij gedragen zich “als een stel bokito’s” met maar één doel – hun eigen macht en positie vergroten, “en dat gaat ten koste van mensenlevens”.
Geef een reactie