Het kabinet wil het demonstratierecht blijven beschermen, maar tegelijkertijd zorgen dat politie en lokale overheden voldoende mogelijkheden hebben om op te treden wanneer demonstraties uit de hand lopen of wettelijke grenzen worden overschreden.
Dit schrijft minister Van Weel in een Kamerbrief met een reactie op het WODC-rapport Het recht om te demonstreren in de democratische rechtsstaat en het rapport Sta voor Protest! van de Nationale ombudsman.
Geen vrijbrief voor geweld
Uitgangspunt is dat het demonstratierecht een fundamenteel grondrecht is en essentieel voor het publieke debat. Tegelijkertijd benadrukt het kabinet dat dit recht geen vrijbrief is voor geweld, gevaarlijke acties of het stelselmatig overtreden van regels. Hoewel de meeste demonstraties zonder grote incidenten verlopen, neemt zowel het aantal demonstraties als het aantal acties waarbij grenzen worden overschreden toe.
Het WODC concludeert dat de huidige Wet openbare manifestaties (Wom), samen met andere wetgeving, in principe voldoende mogelijkheden biedt om demonstraties mogelijk te maken én waar nodig te beperken. Een grote herziening van het demonstratierecht is daarom niet nodig. Het kabinet neemt deze conclusie over, maar wil wel een aantal gerichte wetswijzigingen doorvoeren om praktische knelpunten op te lossen.
Zo wordt de Wom aangepast om duidelijker vast te leggen dat een demonstratie alleen mag worden beperkt, verboden of beëindigd vanwege de wettelijke criteria gezondheid, verkeer of het voorkomen en bestrijden van wanordelijkheden. Daarnaast wil het kabinet verduidelijken wanneer burgemeesters rond demonstraties gebruik kunnen maken van noodbevelen en noodverordeningen.
Bestuurlijke verplaatsing
Een nieuwe maatregel is een wettelijke bevoegdheid voor bestuurlijke verplaatsing. Daarmee zouden burgemeesters groepen demonstranten of andere personen gedwongen kunnen laten verplaatsen wanneer zij een bevel om een locatie te verlaten niet opvolgen. Het kabinet benadrukt dat dit geen strafmaatregel mag zijn en dat zo min mogelijk in de bewegingsvrijheid moet worden ingegrepen. Het voorstel moet volgens planning in het eerste kwartaal van 2027 in consultatie gaan.
Voor demonstraties bij bijvoorbeeld abortusklinieken en herdenkingen ziet het kabinet geen noodzaak voor aparte wetgeving. Burgemeesters beschikken volgens het kabinet al over voldoende mogelijkheden om beperkingen op te leggen als dat nodig is om wanordelijkheden te voorkomen.
Ook de politiecapaciteit krijgt aandacht. Het kabinet investeert 347 miljoen euro in de politiebegroting, maar stelt dat meer capaciteit alleen niet voldoende is. Politie moet ook gerichter worden ingezet en voorafgaande kennisgeving van demonstraties kan helpen om risico’s en benodigde capaciteit beter in te schatten.
Verder wil het kabinet investeren in betere communicatie met demonstranten, kennis bij gemeenten en politie en toegankelijkere procedures voor het aanmelden van demonstraties. Bij privacygevoelige maatregelen, zoals monitoring en huisbezoeken, is terughoudendheid nodig. Alleen deelnemen aan een demonstratie mag bijvoorbeeld nooit aanleiding zijn voor een politiebezoek aan huis.
Tegelijkertijd wil het kabinet steviger kunnen optreden tegen strafbare feiten tijdens demonstraties. Het Openbaar Ministerie wil vaker juridische grenzen laten toetsen via hoger beroep en cassatie. Ook wordt de strafbepaling in de Wom aangepast om duidelijker te maken welke ruimte bestaat voor strafrechtelijk optreden. Vooral gevaarlijke blokkades, zoals spoorblokkades, moeten stevig worden aangepakt.
Geef een reactie