Een hogere vermogensgrens zorgt ervoor dat aanzienlijk meer huishoudens een financiële buffer kunnen behouden én kwijtschelding kunnen krijgen. Een grote verruiming naar 12.000 euro bereikt circa 101.000 extra huishoudens, maar kost maximaal ruim 83 miljoen euro per jaar. Tegelijkertijd zijn er weinig aanwijzingen dat deze maatregel op zichzelf leidt tot substantiële besparingen op schuldhulpverlening of armoedebeleid.
Het onderzoek naar de vermogensnormen voor kwijtschelding van lokale belastingen laat zien dat een volledige gelijktrekking met de vermogensgrenzen uit de Participatiewet niet eenvoudig mogelijk is.
Beide regelingen hanteren verschillende definities van vermogen en gaan anders om met onder meer de samenstelling van het huishouden, schulden, een eigen woning en autobezit. Het verschil tussen de huidige normen loopt, als woning en auto buiten beschouwing blijven, uiteen van ongeveer 5.200 euro tot 12.800 euro. Daarom is onderzocht wat er gebeurt als de extra toegestane financiële middelen voor kwijtschelding worden verhoogd van maximaal 2.000 euro naar 12.000 euro.
De bestaande mogelijkheid om maximaal 2.000 euro extra vermogen toe te staan, wordt al breed gebruikt. Slechts 24 van de 342 gemeenten passen deze verruiming niet toe; van 26 gemeenten kon dit niet worden vastgesteld. Van de 21 waterschappen passen 17 de verhoging toe en vier niet. Gemeenten en waterschappen die niet verruimen, noemen vooral financiële, politieke en uitvoeringsredenen.
Het bedrag van 2.000 euro is bovendien sinds 2018 niet aangepast aan de prijsontwikkeling. Gecorrigeerd voor inflatie zou dit in 2024 ongeveer 2.520 euro moeten zijn. Alleen deze inflatiecorrectie zou naar schatting al ongeveer 8.500 extra huishoudens voor kwijtschelding in aanmerking laten komen.
Ruim 100.000 extra huishoudens
Een veel grotere verruiming naar 12.000 euro heeft aanzienlijk meer effect. Volgens het model komt bij de huidige norm ongeveer 3,2 procent van alle Nederlandse huishoudens voor automatische kwijtschelding in aanmerking. Bij 12.000 euro stijgt dat naar ongeveer 4,4 procent. Dat betekent dat circa 101.000 extra huishoudens kwijtschelding zouden kunnen krijgen. De groei vlakt wel af naarmate de grens verder wordt verhoogd, omdat huishoudens dan vaker op andere voorwaarden afvallen, bijvoorbeeld vanwege hun inkomen of autobezit.
De effecten verschillen sterk per regio. Vooral in grote steden en gebieden met relatief veel huishoudens met lage vermogens is de doelgroep groot. Het rapport laat zien dat onder meer Rotterdam, Amsterdam, Zuid-Limburg, Oost-Groningen en delen van Drenthe en Overijssel relatief hoge percentages kennen. Een hogere vermogensgrens versterkt dit bestaande geografische patroon.
Kosten lopen op, besparingen waarschijnlijk beperkt
De verruiming naar 12.000 euro betekent naar verwachting 83,4 miljoen euro extra kwijtschelding per jaar: 54,9 miljoen euro bij gemeenten en 28,5 miljoen euro bij waterschappen. Als deze kosten volledig worden doorberekend in de tarieven, zouden gemeentelijke heffingen gemiddeld 1,3 procent stijgen. Dat betekent jaarlijks ongeveer 7,28 euro extra voor een eenpersoonshuishouden en 8,60 euro voor een meerpersoonshuishouden. Bij waterschappen gaat het om respectievelijk 3,42 euro en 6,26 euro.
De verwachte maatschappelijke besparingen zijn beperkt. Slechts 13 procent van de ondervraagde gemeenteambtenaren verwacht dat een ruimere vermogensgrens leidt tot minder schuldhulpverlening. De onderzoekers verwachten eveneens weinig effect op bijzondere bijstand en ander armoedebeleid. De jaarlijkse besparing door kwijtschelding is daarvoor relatief klein tegenover de gemiddelde problematische schuldenlast van ongeveer 43.000 euro.
Bij gemeenten bestaat wel behoorlijke bereidheid tot verdere verruiming: 67 procent van de respondenten verwacht dat hun gemeente daarvoor openstaat. Bij waterschappen is de terughoudendheid groter: 64 procent verwacht juist géén verdere verhoging. Bovendien verwacht 53 procent van de gemeentelijke respondenten die wel ruimte voor verruiming zien, een relatief beperkte verhoging tot maximaal 2.500 euro.
Geef een reactie