Het kabinet introduceert een nieuw beleidskader voor de verdeling van taken en bevoegdheden tussen het Rijk, gemeenten, provincies, regionale samenwerkingsverbanden en gedeconcentreerde rijksdiensten.
Aanleiding is de constatering dat de afgelopen jaren een disbalans is ontstaan tussen taken, middelen, ambities en uitvoeringskracht van decentrale overheden. Gemeenten zijn steeds vaker uitvoerder geworden van gedetailleerd rijksbeleid, terwijl hun beleidsvrijheid en autonomie zijn afgenomen. Tegelijkertijd is het aantal regionale samenwerkingsverbanden sterk gegroeid, waardoor vragen zijn ontstaan over de democratische legitimatie van het regionale bestuur. Het nieuwe beleidskader moet ervoor zorgen dat bij nieuwe wetgeving bewuster wordt afgewogen welk bestuursniveau het meest geschikt is om een taak uit te voeren.
Beleidskompas
Het beleidskader vormt een aanvulling op het bestaande Beleidskompas en biedt het Rijk een afwegingskader voor de toedeling van nieuwe wettelijke taken en bevoegdheden. Daarbij geldt als uitgangspunt dat taken met veel beleidsvrijheid en een duidelijke lokale component in beginsel thuishoren bij gemeenten. Wanneer een opgave vooral regionaal van aard is, moet eerst worden bekeken of de provincie als democratisch gekozen regionaal bestuur de meest passende bestuurslaag is. Regionale samenwerking via gemeenschappelijke regelingen blijft mogelijk, maar wordt nadrukkelijk gezien als een hulpstructuur voor de uitvoering van beleidsarme taken en zou in principe vrijwillig moeten zijn. Voor uitvoerende taken waarbij weinig beleidsvrijheid bestaat en veel landelijke sturing gewenst is, moet volgens het kabinet eerst worden overwogen of deze beter kunnen worden ondergebracht bij gedeconcentreerde rijksdiensten.
Rol van regio’s
De minister kondigt daarnaast een bredere visie aan op de rol van regio’s en regionale samenwerking in het openbaar bestuur. Door de groei van verplichte en semiverplichte regionale samenwerkingsverbanden verandert de inrichting van het openbaar bestuur geleidelijk, zonder dat daar altijd bewuste politieke keuzes aan ten grondslag liggen. De visie op regionale samenwerking wordt naar verwachting eind 2026 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Om het beleidskader verder te versterken, verkent het kabinet verschillende aanvullende maatregelen. Zo wordt onderzocht of een wettelijke grondslag wenselijk is voor onderdelen van het beleidskader, zoals de bescherming van de positie van decentrale bestuurslagen en de inrichting van regio’s. Ook wordt bekeken of de minister van Binnenlandse Zaken een specifieke regie- en ordeningsbevoegdheid moet krijgen ten aanzien van regionale bestuursvormen. Daarnaast wordt onderzocht of provincies een duidelijkere rol kunnen krijgen bij de bestuurlijke samenhang en regiovorming en of bestaande mogelijkheden voor taakdifferentiatie kunnen worden uitgebreid. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheid om centrumgemeenten bepaalde medebewindstaken voor andere gemeenten te laten uitvoeren, zodat minder regionale bestuursconstructies nodig zijn.
Betere balans
Verder start het kabinet een verkenning naar de verhouding tussen gemeentelijke en provinciale autonomie en medebewind. Volgens de minister is de ruimte voor decentrale overheden om zelfstandig beleid te voeren de afgelopen jaren steeds kleiner geworden, mede doordat binnen medebewindstaken de beleidsvrijheid verder is ingeperkt. Samen met gemeenten en provincies wordt daarom onderzocht hoe de balans tussen taken, middelen en verantwoordelijkheden beter kan worden gemonitord.
Het beleidskader wordt de komende periode toegepast bij nieuwe wetsvoorstellen waarbij taken aan decentrale overheden worden toebedeeld. Daarnaast wordt onderzocht of het beleidskader onderdeel kan worden van het Beleidskompas. Het kabinet wil het kader iedere vier jaar evalueren en zo nodig aanpassen. Hoewel het in eerste instantie is bedoeld voor nieuwe taken, kan het volgens de minister ook worden gebruikt bij de beoordeling van bestaande taken wanneer wetsevaluaties of politieke afspraken daartoe aanleiding geven.
Geef een reactie