Van de 26 Nederlandse omgevingsdiensten voldeden er op 1 april 2026 zeventien aan de afgesproken robuustheidscriteria en negen nog niet. Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat wil dat zij uiterlijk 1 juli 2027 alsnog aan de eisen voldoen, of duidelijk maken hoe en wanneer zij dat gaan bereiken.
De versterking van de omgevingsdiensten volgt op kritiek van de Commissie Van Aartsen. Verschillen in handhaving tussen regio’s en onvoldoende kennis bij omgevingsdiensten kunnen volgens die commissie leiden tot milieu- en gezondheidsschade en economische en bestuurlijke schade. Het kabinet wil daarom een minder gefragmenteerd en vrijblijvend stelsel voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH).
Robuustheidscriteria
De robuustheidscriteria vormen daarvoor een ondergrens. Er wordt onder meer gekeken naar de omvang van een omgevingsdienst, het mandaat van de directeur en beschikbare middelen voor innovatie en business intelligence. Gemeenten, provincies en omgevingsdiensten hadden afgesproken dat alle diensten op 1 april 2026 aan deze criteria zouden voldoen. Traject robuustheid omgevingsdi…
De negen achterblijvende diensten verschillen sterk van elkaar. Groningen en Zuidoost-Brabant voldoen nog slechts op één of enkele punten niet en de staatssecretaris verwacht dat zij binnen afzienbare tijd robuust zijn. Ook Noord-Holland Noord en Rivierenland hebben inmiddels verbeteringen doorgevoerd. Andere diensten zoeken hun heil in schaalvergroting. Zo onderzoekt IJmond fusiemogelijkheden en willen Achterhoek en Veluwe uiteindelijk per 1 januari 2030 fuseren. De Vallei laat eveneens onderzoek doen naar opschaling.
IJsselland verwacht pas in 2028 aan de eisen te voldoen. Bij FUMO zijn meerdere aandachtspunten en is onder meer onduidelijk of alle gemeenten hun verplichte basistaken daadwerkelijk bij de omgevingsdienst hebben ondergebracht. FUMO heeft een ontwikkelprogramma opgesteld waarvan begin 2027 de eerste resultaten worden verwacht.
Monitoring
Bertram wil voor het einde van 2026 met de betrokken provinciebestuurders in gesprek. Tegelijkertijd gaat het ministerie de criteria zelf aanscherpen. De huidige omzetnorm van 16,5 miljoen euro wordt geïndexeerd en er wordt gekeken naar aanvullende criteria die niet alleen de organisatie, maar ook de daadwerkelijk geleverde kwaliteit meten. De bestaande monitoring wordt tijdelijk opgeschort totdat een objectievere aanpak is ontwikkeld. Voor fusies blijft financiële ondersteuning beschikbaar.
Extra urgentie komt van onderzoek door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De inspectie constateert dat omgevingsdiensten achterlopen met het actualiseren van milieuvergunningen. Bij advisering over vergunningen bevat bovendien ongeveer 20 procent vermijdbare tekortkomingen, zoals te hoge vergunde emissies, onvoldoende veiligheidsmaatregelen of gebreken in het afvalbeheer. Na het volledige vergunningproces resteerden bij minder dan 1 procent tekortkomingen. De staatssecretaris ziet de bevindingen als bevestiging dat verdere versterking van het VTH-stelsel nodig is.
Geef een reactie