Het kabinet benadrukt dat demonstreren een grondrecht en een fundamenteel onderdeel van de democratische rechtsstaat is, maar ziet tegelijkertijd een toenemend aantal demonstraties waarbij sprake is van verstoringen van de openbare orde. Daarom worden verschillende maatregelen voorbereid om vreedzame demonstraties te beschermen en tegelijkertijd beter te kunnen optreden tegen ordeverstoringen.
In een Kamerbrief deelt minister Heerma de plannen van het kabinet. Het aantal demonstraties is de afgelopen tien jaar meer dan verdrievoudigd. Hoewel het overgrote deel zonder incidenten verloopt, ziet het kabinet ook een toename van bezettingen van snelwegen, spoorwegen, universiteiten en bedrijven. Daarnaast zijn demonstraties tegen asielzoekerscentra volgens het kabinet op sommige plaatsen volledig ontspoord. Het kabinet stelt dat geweld tegen personen, hulpverleners, bestuurders of eigendommen niet langer als een door het demonstratierecht beschermde demonstratie kan worden beschouwd.
Gemeentewet
Een onderdeel van de kabinetsplannen betreft uitbreiding van de bevoegdheden van burgemeesters. Het kabinet werkt aan een nieuwe grondslag in de Gemeentewet waarmee groepen demonstranten in bepaalde situaties kunnen worden verplaatst, bijvoorbeeld naar een andere locatie binnen de gemeente. Daarnaast wordt onderzocht of een specifieke noodbevoegdheid in de Wet openbare manifestaties (Wom) kan worden opgenomen, zodat burgemeesters bij ernstige ordeverstoringen sneller en gerichter kunnen ingrijpen.
Ook op strafrechtelijk terrein worden aanpassingen voorbereid. Het kabinet wil de strafbepaling in de Wom herzien, zodat strafbare feiten tijdens demonstraties zwaarder kunnen worden gewogen. Daarbij wordt aangesloten bij aanbevelingen uit een recent WODC-onderzoek. Het Openbaar Ministerie heeft aangegeven actiever gebruik te willen maken van hoger beroep en cassatie om meer duidelijkheid te krijgen over de ruimte voor strafrechtelijk optreden bij demonstraties. Tegelijkertijd ziet het kabinet geen noodzaak voor een afzonderlijke strafbaarstelling van blokkades van vitale infrastructuur, omdat bestaande wetgeving hiervoor al voldoende mogelijkheden biedt.
Verbod gezichtsbedekkende kleding
Verder wordt opnieuw gekeken naar het voorstel voor een verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties. De consultatie hierover leverde veel kritiek op vanwege vragen over nut, noodzaak, proportionaliteit en uitvoerbaarheid. Het kabinet onderzoekt daarom alternatieven, zoals een strafverzwaringsgrond bij geweldsdelicten waarbij gezichtsbedekking wordt gebruikt.
Tot slot gaat de brief in op demonstraties bij abortusklinieken. Naar aanleiding van een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State concludeert het kabinet dat burgemeesters voldoende mogelijkheden hebben om demonstraties te verplaatsen wanneer dit nodig is om wanordelijkheden te voorkomen. Demonstraties moeten daarbij in beginsel wel binnen zicht- en gehoorafstand kunnen plaatsvinden. Gemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten hebben aangegeven dat deze uitspraak voldoende handvatten biedt voor de praktijk.
Het kabinet zal vóór het Kamerdebat van 10 september 2026 met een volledige beleidsreactie komen op het WODC-rapport over het demonstratierecht en daarbij ook ingaan op het recente rapport van de Nationale ombudsman over protest en demonstraties.
Geef een reactie