Recent kwamen twee technische onvolkomenheden van het DSO vol naar buiten. Onder een aantal gemeenten heerst grote frustratie over een aanpassing van de viewer Regels op Kaart, die selectiemogelijkheden aanzienlijk verslechtert. Ook is het nog altijd niet mogelijk verschillende versies van een plandocument met elkaar te vergelijken.
De viewer Regels op de Kaart is een centraal onderdeel van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Initiatiefnemers kunnen via dit instrument op het Omgevingsloket direct zien welke juridische regels en welk beleid er gelden op specifieke locaties. De DSO-viewer brengt alle regels van gemeenten en andere overheidslagen samen op één plek.
Regels op de Kaart biedt vervolgens de mogelijkheid om een filter aan te zetten op bepaalde functies (zoals ‘wonen’, ‘horeca’ of ‘bedrijf’). Gebruikers kunnen dan direct zien wat voor hun specifieke situatie relevant is zonder honderden pagina’s aan tekst door te hoeven spitten die over andere zaken gaan.
Op de kaart wordt direct duidelijk welke locaties bedoeld zijn voor welke functie en welke functies elkaar uitsluiten, wat helpt bij het verkennen van locaties voor een nieuw project of bedrijf.
In het buitengebied geeft het filter ‘agrarisch bedrijf’ bijvoorbeeld essentiële informatie om te bepalen of een landbouwactiviteit daar is toegestaan en op welke plek precies.
Wijziging
Onlangs is echter een wijziging is doorgevoerd in de werking van Regels op de kaart die een aanzienlijke impact heeft op de getoonde resultaten.
Na het aanzetten van een filter worden voortaan veel meer teksten getoond, die juist niet gelden op de locatie waar op geklikt is, maar die wel over de betreffende functie gaan, bijvoorbeeld ‘agrarisch’. Weliswaar worden deze teksten in een iets lichtere kleur grijs weergegeven. Voor gebruikers is dit echter zeer verwarrend, omdat ze normaliter met een filter verder selecteren op de voorgaande selectie.
In de DSO-viewer is deze mogelijkheid er dus niet meer. Volgens een kritische ICT-expert is de aanpassing in de viewer een enorme verslechtering.
Waarom de filter-mogelijkheid is gewijzigd, is onduidelijk. Geonovum, de technische organisatie die de Omgevingswet-standaarden ontwikkelt en beheert, meldt dat verschillende gemeenten hierom vroegen. Waarom is onduidelijk. De namen van deze gemeenten wil de beheersorganisatie van het DSO niet prijsgeven.
Ontwerp-planwijziging
Een minstens zo groot probleem is dat het niet mogelijk is om bij een ontwerp-planwijziging te zien wat er nu precies is gewijzigd. Gebruikers die op Regels op de Kaart proberen te achterhalen of een ontwerpwijziging gevolgen voor hen heeft, kunnen nergens het verschil tussen de oude en de gewijzigde locatie zien.
Weliswaar staat de term ‘gewijzigde locatie’ vermeld, maar wat er precies op de betreffende locatie is aangepast, staat er niet bij. Dit euvel wordt overigens pas zichtbaar bij een tweede ontwerp-planwijziging na de vaststelling van een eerste wijzigingsbesluit. Verreweg de meeste overheden hebben deze ‘prestatie’ pas onlangs bereikt, of gaan deze pas later in 2026 realiseren. Bij een eerste wijzing is er nog niets aan de hand.
Visueel
De enige mogelijkheid is de huidige vastgestelde locatie handmatig te vergelijken met de ontwerpwijziging in het betreffende omgevingsplan. Dat kan eigenlijk alleen door beide versies naast elkaar te leggen op twee verschillende beeldschermen, om het oude en nieuwe werkingsgebied visueel te gaan vergelijken.
Een moderne variant op de klassieke puzzel ‘Zoek de 7 verschillen’. Dat een gebruiker in het Omgevingsloket niet kan zien wat de wijziging in een locatie inhoudt, stellen critici uit het veld, doet afbreuk aan rechtszekerheid. Het is namelijk niet transparant.
Renvooiweergave
Navraag bij de helpdesk van Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) leert dat de zogeheten renvooiweergave voor gewijzigde locaties op Regels op de Kaart nog beperkt is.
‘Gewijzigde locaties (geometrieën) kunnen nog niet in renvooi worden weergegeven. Als een locatie is gewijzigd, wordt dat met een geel label weergegeven bij ontwerpwijzigingen of met een groen label bij wijzigingsbesluiten.’
Bij kaartwijzigingen wordt dus alleen aangegeven dat een locatie is gewijzigd, zonder inzicht in de aard of omvang van die wijziging. Dit is een bekende beperking en staat op de ontwikkelagenda, aldus de mail van IPLO. ‘Wanneer dit precies wordt gerealiseerd, is nog onbekend’
Geonovum geeft aan dat de renvooi-weergave op zijn vroegst in 2028 wordt ingebouwd.
IPLO reikt nog wel een oplossing aan. Wijzigingen aan locaties zijn inhoudelijk te vergelijken via de achterliggende publicaties op officielebekendmakingen.nl. Daar is te zien welke geobestanden zijn verwijderd, en welke er voor in de plaats zijn gekomen.
Voor professionele gebruikers is officiëlebekendmakingen echter niet de eerste plek om te gaan kijken. Zij vertrouwen op het Omgevingsloket. En het is al helemaal niet de plek voor inwoners om dit soort informatie te zoeken.
Annoteren
Opvallend is dat er gemeenten zijn die er wel in slagen om verschillende versies van plandocumenten met elkaar te vergelijken. Sommige commerciële viewers met een renvooi-functionaliteit maken dit mogelijk.
Een voorwaarde is wel dat het plandocument ICT-technisch valide is en op de juiste wijze is geannoteerd. Annoteren is het digitaal ‘labelen’ van regels of teksten met metadata. Dat gebeurt met behulp van de plansoftware die gemeenten gebruiken.
Onvolledig
De Evaluatiecommissie Omgevingswet signaleerde april vorig jaar al dat de juridische informatie over locaties op Regels op de Kaart onvolledig of soms helemaal niet zichtbaar is.
Onlangs bevestigde de commissie dat de digitalisering onder de Omgevingswet op alle fronten hapert. Dit gezelschap van experts in het omgevingsrecht en de ruimtelijke ordening is niet te spreken over het nog altijd ongebruiksvriendelijke DSO.
Eerder wezen wethouders op Gemeente.nu op de problemen met de voor particulieren te complexe vergunningaanvraag op het Omgevingsloket.
Geef een reactie