• Skip to primary navigation
  • Skip to main content
  • Skip to primary sidebar
  • Skip to footer
  • Contact
  • Nieuwsbrief

Gemeente.nu

Nieuws voor gemeenten

  • Bedrijfsvoering
    • Aanbestedingen
    • AI
    • Belastingen
    • Burgerzaken
    • Communicatie
    • Digitalisering
    • Financiën
    • Ondernemersbeleid
    • Organisatie
    • Privacy
    • Vergunningen
  • Sociaal
    • Bijstand
    • Decentralisatie
    • Integratie
    • Jeugdzorg
    • Onderwijs
    • Ouderen
    • Schuldhulp
    • Sport
    • Werk
    • Wmo
  • Veiligheid
    • Boa
    • Cybersecurity
    • Evenementen
    • Handhaving
    • Ondermijning
    • Openbare orde
  • Ruimte & Milieu
    • Afval
    • Bodem
    • Bouw
    • Duurzaamheid
    • Energie
    • Infrastructuur
    • Leefomgeving
    • Omgevingswet
    • Smart city
  • Loopbaan
    • Cao
    • Integriteit
    • Leiderschap
    • Mobiliteit
    • Ontwikkeling
    • Pensioen
  • Bestuur
    • College
    • Gemeenteraad
    • Participatie
    • Samenwerking
    • Raadsledennieuws (archief)
  • Partners
    • KaFra Housing
    • KPN
    • Sdu
    • Segment
  • Whitepapers
  • Opleidingen

Open overheid: van wettelijk kwaad naar kernwaarde

22 juni 2017 door Redactie Gemeente.nu

Lees voor

Het is van cruciaal belang dat de ontwikkeling naar meer openheid en verregaande transparantie door de overheid als een kans wordt gezien in plaats van als een bedreiging. In een democratie willen wij wel zien hoe de worst wordt gemaakt.

  • Auteurs: Marco Vonk en Mark Plekker

Al weken onderhandelen onze volksvertegenwoordigers achter gesloten deuren over het formeren van een nieuwe regering. Lichtpunten van transparantie zijn de expliciete uitsluitingen die de informateur op papier liet zetten. Dan was dat in ieder geval duidelijk. Terwijl de samenleving schreeuwt om transparantie en toegankelijkheid blijft voor het overige in deze fase van de formatie volstrekt onduidelijk of en hoe onze nieuwe regering tot stand komt.

Vorig jaar kreeg deze maatschappelijke roep om transparantie en openheid juist een belangrijke impuls. Op 16 april nam de Tweede Kamer de Wet open overheid (Woo) aan. De Woo is de beoogde opvolger van de Wet Openbaarheid bestuur (Wob) uit 1980. De wet is een steun in de rug voor meer transparantie in het publieke domein, maar stuit op weerstand, zowel in de Eerste Kamer als in organisaties die met de wet te maken krijgen.

Uitgangspunt van de nieuwe wet is dat openbaarheid geen gunst is, maar een algemeen recht. De focus binnen de wet ligt op het actief ontsluiten van informatie door de overheid en veel semi-overheidsorganisaties. De Eerste Kamer heeft de wet nog niet aangenomen, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft zich uitgesproken tegen de voorgestelde uitvoering van de wet en interne adviesbureau van de rijksoverheid ABDTOPconsult heeft geconstateerd dat de wet “niet uitvoerbaar (is) en tot hoge extra kosten leidt”. Op dit moment loopt een vervolgonderzoek over de gevolgen van de wet voor lagere overheden.

Toch is er meer dan voldoende aanleiding voor publieke organisaties om zich nu al te bezinnen op de toenemende vraag naar transparantie. Wacht niet op de wet. Het doel van de wet, “overheden en semi-overheden transparanter te maken, om (…) de democratische rechtsstaat, de burger, het bestuur en de economische ontwikkeling beter te dienen“, wordt op zichzelf breed onderschreven, zowel door criticasters van de wet als door belanghebbenden.

Er is daarom geen enkele reden te wachten op het formeel vaststellen van deze wet door de Eerste Kamer. Vanwege het breed gedeelde belang dat nu al aan transparantie wordt toegekend, kunnen organisaties nu al werken aan een meer proactieve houding bij het ontsluiten van informatie. Dat is een logische en wenselijke stap.

Waarom nu al werken aan meer transparantie?
Sunshine is the best disinfectant. Openheid draagt bij aan de kwaliteit van het proces. In veel gevallen zijn beraadslagingen die men liever niet openbaar ziet worden ook contraproductief. Terecht schrijven de initiatiefnemers van de wet in de memorie van toelichting: “De visie van Bismarck, volgens welke de burger niet moet willen zien hoe worsten en wetten gemaakt worden, is onverenigbaar met de moderne democratische rechtsstaat. In het openbaar bestuur gaat het er juist wél om hoe een worst gemaakt wordt”.

Procesmatige correctheid en vormelijkheid zouden daarom geen verplichting aan het einde van een procedure moeten zijn, maar kenmerkende aspecten binnen ieder proces. Ambtelijke opvattingen en oordelen die niet in de openbaarheid mogen komen zijn vrijblijvend, gemakkelijk. Ze brengen het risico met zich mee de relatie tussen overheid en burger te verharden en het vertrouwen in de democratie te beschadigen. Transparantie en een breed gedragen cultuur van openheid zijn daarentegen de meest effectieve wapens tegen de hedendaagse populistische argwaan en de bijbehorende “alternatieve” feiten.

Het wetsvoorstel Wet open overheid lijkt dan wel omstreden, maar de bedoeling er van sluit juist goed aan op de maatschappelijke roep naar openheid. De praktische bezwaren en zorgen vanuit de hoek van de VNG en overheidsadviseurs zijn gebaseerd op een achterhaald idee van verslaglegging, dossiervorming en archivering. Openheid wordt de nieuwe norm en de overheid doet er goed aan hier nu al op in te spelen. De overheid, en dan met name de gemeenten, moeten niet achter de feiten aanlopen maar juist het voortouw nemen. Lokaal bestuur heeft veel belang bij transparantie. Juist omdat deze bestuursvorm het meest nabij voelt voor burgers staat.

Ook andere sectoren, denk aan de gezondheidszorg, hebben baat bij een pro-actieve verkenning van meer transparantie en openheid in het dagelijks werk. In een poging gehoor te geven aan deze wens tot transparantie heeft de Inspectie voor de Volksgezondheid aangekondigd alle onderzoeken met ingang van 1 januari 2018 openbaar te maken. Dat heeft een stimulerende werking op het zoeken naar meer transparantie vooraf in het dagelijks werk van instellingen die de inspectie controleert.

Beoogde cultuur
Transparantie vergroot niet alleen het draagvlak, het vertrouwen en de mogelijkheden tot productieve samenwerking, maar draagt ook bij aan een fundamenteel gelijkwaardige relatie tussen de overheid en haar onderdanen. Transparantie wordt in toenemende mate een way of life voor publieke organisaties. Transparantie verandert het denken van overheidsmedewerkers over betrokkenen bij het overheidsbeleid en overheidsbeslissingen. De overheid kan en moet op dit vlak de eerste stap zetten – zonder daarmee de zorgvuldigheid uit het oog te verliezen. De kracht van de lokale democratie is af te meten aan de mate van transparantie waarmee de gemeentelijke organisatie haar diensten aanbiedt aan burgers en bedrijven.

Wat kan dit betekenen?
In de slotbeschouwing bij hun impactanalyse vragen de adviseurs van ABDTOP-consultants zich af “of het wetgevingsinstrument in deze fase het geschikte instrument is”.
Dit is een terecht punt. Hoewel wetgeving een steun in de rug kan zijn voor cultuurverandering, is wetgeving noch een noodzakelijke voorwaarde, noch een garantie voor het succesvol bewerkstelligen van de beoogde omslag in denken en werken. Een proactieve houding en het eigenhandig streven naar een cultuuromslag bieden op dit vlak meer houvast.

Het is van cruciaal belang dat de ontwikkeling naar meer openheid en verregaande transparantie door de overheid als een kans wordt gezien in plaats van als een bedreiging. Dit vergt een aanzienlijke cultuuromslag. Om de benodigde cultuuromslag te bewerkstelligen adviseren deze laatste om gebruik te maken van een stapsgewijze aanpak, met pilotprojecten en concrete maatregelen binnen organisaties, om zo in kaart te brengen wat daadwerkelijk bijdraagt aan de beoogde doelstelling. Dat is veel te voorzichtig en dreigt te leiden tot het vastklampen aan een achterhaalde, paternalistische en op termijn schadelijke gewoonte van geheimzinnigheid en overbodige vertrouwelijkheid.

Over negen maanden zijn er verkiezingen voor de gemeenteraad. Daarbij draait het altijd om nabijheid en toegankelijkheid van de overheid op lokaal niveau. Er is geen enkele reden om te wachten. Want inwoners willen morgen weten hoe de worst om de hoek wordt gemaakt. Wet of geen wet.

Over de auteurs: Marco Vonk en Mark Plekker zijn politicoloog en werken als respectievelijk organisatie-adviseur en communicatie-adviseur

 

 

 

 

Tagged With: democratie, open overheid, transparantie, uitgelicht, Wob Filed Under: Bestuur

Reageer
Vorige artikel
‘Groningse ICT-aanbesteding valt onder gemeentelijke verantwoordelijkheid’
Volgende artikel
Toeristische samenwerking tussen hoofdstad en hofstad

Reader Interactions

GERELATEERD

Decentraal bestuur

Opinie Gebrek aan soortelijk gewicht decentrale bestuurders

Op 4 september 2023 stuurde de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken, Bruins Slot, een brief over de inrichting en verhoudingen in het binnenlands bestuur aan de Tweede Kamer. Dat was zo’n beetje haar laatste handeling als minister van BZK. Met haar vertrek verdween meteen ook alle ambitie ten aanzien van de interbestuurlijke verhoudingen. Het huidige... lees verder

Desinformatie gemeenteraad

Opinie Waarheid onder druk: de gemeenteraad en misinformatie

Eerlijke informatie is het fundament van onze lokale democratische besluitvorming. Maar wat als feiten en meningen onbewust, of vooral bewust door elkaar gaan lopen? In dit blog gaat het om de rol van de raad en hoe mis- en desinformatie kan worden herkend en meegewogen. De gemeenteraad wil zich laten informeren over een belangrijk en... lees verder

Tandwielen democratie en participatie

Opinie Samenspel van democratie en participatie

Als er twee begrippen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, dan zijn dat wel participatie en democratie. Soms gaat het over hoe democratisch participatie is, soms over hoe participatief democratie is. Ze grijpen in elkaar en houden elkaar in beweging. Onder participatie verstaan we betrokkenheid en inbreng van inwoners bij het maken van keuzes en het... lees verder

Geef een reactie Reactie annuleren

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Primary Sidebar

TOPVACATURES

Senior Beleidsadviseur Sociaal Domein met aandachtsgebied Wmo – Gemeente Haarlemmermeer

Meer vacatures

LAATSTE ARTIKELEN

Extra geld naar Nationaal Warmtefonds voor verduurzaming huizen

19 mei 2025

Regeling kansrijke wijk krijgt vervolg

19 mei 2025

Tijdelijke woningen winnen terrein

16 mei 2025

Opinie Evaluatie Omgevingswet: we hebben allemaal gelijk

16 mei 2025

Politieke onrust in Alphen aan den Rijn: voorlopig geen nieuwe burgemeester

16 mei 2025

GEMEENTE.NU PARTNERS

De missie van Segment
  • Segment

De missie van Segment

‘Alles onder de Wet open overheid is openbaar, tenzij…’
  • Segment

‘Alles onder de Wet open overheid is openbaar, tenzij…’

‘Nieuwe locatie voor een school roept vaak weerstand op’
  • Segment

‘Nieuwe locatie voor een school roept vaak weerstand op’

Crisisbeheer: voorbereiden op cyberaanvallen 
  • Segment

Crisisbeheer: voorbereiden op cyberaanvallen 

Vernieuwend opleidingsaanbod gebiedsontwikkeling
  • Segment

Vernieuwend opleidingsaanbod gebiedsontwikkeling

Leergang Ambtelijk Vakmanschap: groeien als ambtenaar
  • Segment

Leergang Ambtelijk Vakmanschap: groeien als ambtenaar

‘Het oliemannetje in de gemeentelijke machine’
  • Segment

‘Het oliemannetje in de gemeentelijke machine’

Nieuwe trainingen informatieveiligheid bij Segment
  • Segment

Nieuwe trainingen informatieveiligheid bij Segment

Eigen academie Maastricht biedt medewerkers ruime keuze
  • Segment

Eigen academie Maastricht biedt medewerkers ruime keuze

Burgerzaken gaat terug naar school: een nieuw concept
  • Segment

Burgerzaken gaat terug naar school: een nieuw concept

20 juni: Informatiebijeenkomst Diplomalijnen NLQF-6
  • Segment

20 juni: Informatiebijeenkomst Diplomalijnen NLQF-6

Vijf adviezen om je team up-to-date te houden
  • Segment

Vijf adviezen om je team up-to-date te houden

De drie p’s van Segment
  • Segment

De drie p’s van Segment

Segment: partner in gemeentelijke ontwikkeling
  • Segment

Segment: partner in gemeentelijke ontwikkeling

De Wet open overheid is voor iedereen relevant
  • Segment

De Wet open overheid is voor iedereen relevant

Het diploma Burgerzaken haal je bij Segment
  • Segment

Het diploma Burgerzaken haal je bij Segment

‘Neem je bivak en je matties mee’
  • Segment

‘Neem je bivak en je matties mee’

Warmdraaien voor de Omgevingswet: praktische kennis voor een naadloze overgang 
  • Segment

Warmdraaien voor de Omgevingswet: praktische kennis voor een naadloze overgang 

Vijf tips voor een betere dienstverlening en klantgerichtheid
  • Segment

Vijf tips voor een betere dienstverlening en klantgerichtheid

‘Een feestje van de ceremonie maken’
  • Segment

‘Een feestje van de ceremonie maken’

Van bestemmingplan naar omgevingsplan
  • Segment

Van bestemmingplan naar omgevingsplan

Bereid je voor op extra paspoort- en ID-kaartaanvragen
  • Segment

Bereid je voor op extra paspoort- en ID-kaartaanvragen

Professioneel risicomanagement steeds belangrijker
  • Segment

Professioneel risicomanagement steeds belangrijker

Aan de slag met de Wet open overheid
  • Segment

Aan de slag met de Wet open overheid

Nieuw: Leergang adviseur integrale gebiedsontwikkeling 
  • Segment

Nieuw: Leergang adviseur integrale gebiedsontwikkeling 

Zomerkorting bij Segment! 
  • Segment

Zomerkorting bij Segment! 

Nieuw personeel in een financiële functie snel inwerken 
  • Segment

Nieuw personeel in een financiële functie snel inwerken 

Vermijd de valkuil van niet integer handelen door raadsleden
  • Segment

Vermijd de valkuil van niet integer handelen door raadsleden

Modules Burgerzakendiploma’s in Noord- en Zuid-Nederland te volgen
  • Segment

Modules Burgerzakendiploma’s in Noord- en Zuid-Nederland te volgen

Beleidsadviseur onderwijs? Deze nieuwe cursus is voor jou
  • Segment

Beleidsadviseur onderwijs? Deze nieuwe cursus is voor jou

Beteugel agressie tegen publieke medewerkers – drie tips
  • Segment

Beteugel agressie tegen publieke medewerkers – drie tips

Zo kom je tot een robuuste begroting
  • Segment

Zo kom je tot een robuuste begroting

Vijf redenen om voor Segment te kiezen
  • Segment

Vijf redenen om voor Segment te kiezen

Online BRP-cursus: ‘Even wennen, maar veel geleerd’
  • Segment

Online BRP-cursus: ‘Even wennen, maar veel geleerd’

Eerste Hulp bij Verkiezingen
  • Segment

Eerste Hulp bij Verkiezingen

Juiste identiteitsvaststelling – belangrijker dan ooit
  • Segment

Juiste identiteitsvaststelling – belangrijker dan ooit

De missie van Segment
  • Segment

De missie van Segment

‘Alles onder de Wet open overheid is openbaar, tenzij…’
  • Segment

‘Alles onder de Wet open overheid is openbaar, tenzij…’


Footer

Snel naar

  • Aanbestedingen
  • AI
  • Financiën
  • Handhaving
  • Integriteit
  • Leefomgeving

Meer Gemeente.nu

  • Nieuwsbrief
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Events

Help

  • Adverteren
  • Contact
  • Spelregels

Powered by Sdu

SDU