Het aantal gemeenten dat onder de streep een financieel tekort overhield, valt mee. Maar dat betekent niet dat het nu geweldig gaat met de lokale financiën. De voorspellende waarde van gemeentelijke begrotingen blijkt vooral beperkt.
Dat is de boodschap in de jaarlijkse doorlichting van de gemeentefinanciën door accountantskantoor BDO. Het vandaag verschenen rapport Tekorten nemen af, uitdagingen groter inventariseert de stand van de gemeentefinanciën voor coronajaar 2020.
De voorspellingen waren in veel gevallen somberder dan het eindresultaat. Het verwachte begrotingstekort bedroeg opgeteld 1,3 miljard euro. Maar het liep dus heel anders. Onderaan de streep noteerden gemeenten een plus van 4,6 miljard euro.
Eneco-aandelen
‘De meevallende cijfers zijn voor een flink deel toe te schrijven aan de verkoop van Eneco-aandelen door 44 gemeenten. Hiermee is een bedrag gemoeid van 4,1 miljard,’ aldus BDO. Maar ook afgezien van de verkoop van het tafelzilver was in gemeenteland sprake van een ‘positief resultaat’ van 0,5 miljard euro.
‘Dit resultaat kan deels worden verklaard doordat gemeenten een onvoorziene eenmalige bijdrage van 1 miljard euro voor jeugdzorg en 1 miljard euro aan coronasteun hebben ontvangen.’
Minder investeringen
Investeringen in wegen, scholen en andere gemeentelijke voorzieningen bleven achter ten opzichte van voorgaande jaren. ‘Dit houdt zonder twijfel verband met de financiële tekorten van de afgelopen jaren en de hierdoor noodzakelijke bezuinigingen, nog eens versterkt door de impact van corona. Zoals vorig jaar ook door ons aangegeven, heeft dat een verschralend effect op de voorzieningen en het lokaal bestuur van de gemeenten.’
Uiteindelijk belandde 35 procent in de rode cijfers. ‘De gemeentelijke financiën blijven onder druk staan door de tekorten in het sociaal domein,’ vatten de accountants samen. Per inwoner bedroegen de kosten voor het sociaal domein 1669 euro. ‘In 2019 was dit nog 1493 per inwoner. Bij slechts 8 van de 355 gemeenten is sprake van een daling van de kosten per inwoner.’
Nieuwe tekorten
Voor 2022 ziet het er opnieuw uit alsof de gemeentelijke tekorten opgeteld meer dan een miljard euro belopen. Maar de cijfers tonen volgens BDO aan hoe grillig de praktijk kan zijn: ‘De vraag is of gemeenten niet goed begroten of dat ze te veel afhankelijk zijn van aanvullende bijdragen vanuit het Rijk en incidentele meevallers. De verschillen zijn in elk geval erg groot en de voorspelbaarheid blijkt onvoldoende.’
Dat begroten lang niet alles zegt over het effectief uitvoeren van gemeentelijke taken is niet nieuw.
Alleen al de opzet van een begroting en jaarrekening is een gedrocht.
Om überhaupt er wat van te kunnen vinden is m.i. een meerjarig historie van zeg de laatste 10 jaar (als bijlage in de jaarrekening en begroting) toevoegen een 1e stap. Alle taakvelden onder elkaar ;
bruto uitgaven, bruto inkomsten (minimaal verdeeld in bijdrage Rijksoverheid, Gemeentelijke belastingen, Dekking reserves). En dat voor begroting, begrotingswijziging en jaarrekening.
Maar ja, dan kan het wel eens ernstig transparant worden.