De stad verandert razendsnel en niet iedereen profiteert mee. Woonbeleid, marktwerking en verdichting zorgen ervoor dat huurders steeds vaker terechtkomen op de ongezondste plekken van de stad. Sociaal geograaf Wouter van Gent (UvA) laat zien hoe ongelijkheid in wonen letterlijk in het lichaam van mensen gaat zitten.
Twee begrippen staan centraal in het werk van Van Gent: segregatie en gentrificatie. Segregatie betekent dat groepen mensen steeds meer in hun ‘eigen’ buurten wonen, gescheiden op basis van inkomen, opleiding of achtergrond. Gentrificatie beschrijft hoe voormalige arbeidersbuurten, zoals de Spaarndammerbuurt in Amsterdam, transformeren tot wijken voor hoogopgeleide, welvarende bewoners. Woningen in de Hembrugstraat, ooit sociale huurwoningen, staan inmiddels voor bijna een miljoen euro op Funda. Voor de oorspronkelijke bewoners is dat onbetaalbaar.
Dit patroon speelt niet alleen in Amsterdam. Ook in andere steden, zoals Utrecht, Rotterdam, Nijmegen en Groningen zet dezelfde beweging door: de stad trekt steeds meer hoog opgeleide mensen, terwijl lagere inkomens naar de randen worden gedrukt.
Woonbeleid versterkt de kloof
Deze ontwikkelingen ontstaan niet vanzelf. Gemeenten hebben gentrificatie zelf lang aangewakkerd door sociale huurwoningen te verkopen en de meest waardevolle kavels te reserveren voor marktwoningen. Marktgedreven planning leidt ertoe dat huurwoningen steeds vaker op minder aantrekkelijke, blootgestelde locaties belanden. Bijvoorbeeld dicht bij infrastructuur, industrie of vliegroutes.
Onderzoek van Van Gent en collega’s naar de Metropoolregio Amsterdam bevestigt dit beeld. Ze analyseerden meer dan 1,2 miljoen woningen en concludeerden dat huurders structureel een slechtere omgevingskwaliteit hebben dan kopers. Particuliere huurwoningen gebouwd na 2010 scoren significant slechter op stikstofdioxide en omgevingsgeluid dan vergelijkbare woningen uit de periode daarvoor. Corporatiehuur en koopwoningen laten dat verschil niet zien. Marktwerking stuurt beleggers naar gewilde, maar ongezonde stadsdelen langs de Amsterdamse ring.
Ongezond wonen raakt de gezondheid
Luchtverontreiniging, geluidsoverlast en een gebrek aan groen zijn schadelijk voor de gezondheid. Fijnstof is verantwoordelijk voor circa 4 procent van de ziektelast in Nederland. Langdurig omgevingslawaai verhoogt de bloeddruk en verstoort de slaap. Hittestress treft vooral ouderen en jonge kinderen.
Uit analyses van medicijngebruik blijkt dat corporatiehuurders significant meer medicijnen gebruiken voor longziekten, hart- en vaatziekten en neuropsychiatrische aandoeningen dan huiseigenaren. Dit verschil blijft bestaan na correctie voor leeftijd, inkomen en migratieachtergrond. ‘Ongelijkheid in wonen kan letterlijk in het lichaam van mensen gaan zitten’, denkt Van Gent.
Sociale woningbouw blijft bestaan in steden
Toch ziet Van Gent ook reden voor voorzichtig optimisme. In steden als Amsterdam blijft waarschijnlijk een belangrijk deel van de sociale woningbouw bestaan. Er blijven plekken waar verschillende groepen elkaar ontmoeten. Maar om te voorkomen dat gezondheidsongelijkheid verder oploopt, moeten gemeenten bewuster sturen op wáár welk type woning wordt gebouwd.
Geef een reactie