Wie langdurig van een bijstandsuitkering leeft, krijgt te maken met hardnekkige vooroordelen. Veel bijstandsgerechtigden nemen die negatieve beelden over en gaan zichzelf ook zo zien. Promovenda Amber Vellinga-Dings onderzocht hoe dat werkt en wat helpt om het te doorbreken.
De samenleving ziet bijstandsgerechtigden vaak als lui of onbekwaam. Vellinga-Dings (Rijksuniversiteit Groningen) ontdekte dat veel deelnemers dat beeld zelf al hadden voordat ze in de bijstand belandden. Zodra ze er zelf in zitten, richten ze het oordeel op zichzelf. Ze voelen dat ze tekortschieten of zien zichzelf als mislukkeling. Dat leidt tot schaamte, stress en eenzaamheid, en soms tot destructief gedrag, zoals sociale isolatie, overmatig drinken of een eetverslaving.
Meer dan werk zoeken
Werkloosheid en geldgebrek staan vaak niet op zichzelf. Veel bijstandsgerechtigden kampen ook met gezondheidsklachten, spanningen in het gezin of een klein netwerk. Het huishouden, de administratie en dagelijkse taken kosten vaak moeite. Goede ondersteuning richt zich volgens Vellinga-Dings daarom op het totale welbevinden, een sterker sociaal netwerk en vaardigheden waarmee mensen weer grip op hun leven krijgen.
Zien wat iemand wél doet
Erkenning maakt verschil, en dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een werkcoach kan in een gesprek bewust benoemen welke rollen iemand vervult: als ouder, mantelzorger, vrijwilliger of buurtgenoot. Zo krijgen mensen zelf, en hun omgeving, meer oog voor de waarde van onbetaald werk.
Vellinga-Dings onderzocht ook de groepscursus GRIP&GLANS, ontwikkeld door RUG-hoogleraar Steverink. Deelnemers ervoeren daarna meer eigen regie en welbevinden, en minder stress en eenzaamheid.
Verder kijken dan participatie
Toch benadrukt de onderzoeker dat individuele hulp niet genoeg is. Beleid dat vooral stuurt op participatie en voorbijgaat aan welbevinden, identiteit en stigma, ondermijnt volgens haar juist de zelfredzaamheid die het wil vergroten. Ze roept media, politici en beleidsmakers op om verhalen te vertellen die het beeld van ‘de uitkeringstrekker’ ontkrachten. ‘Het mag wel duidelijker worden dat het krijgen van een uitkering geen persoonlijk falen is, maar een risico dat iedereen kan treffen.’
Vellinga-Dings promoveert op 1 oktober aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Geef een reactie