Investeren in vluchtelingen tijdens hun eerste jaren in Nederland vergroot hun kansen om later volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Lange asielprocedures en veel verhuizingen tijdens de opvang werken juist belemmerend. Snel Nederlands leren, aan het werk gaan en tijdig ondersteuning krijgen bij mentale problemen dragen bij aan betere vooruitzichten op de lange termijn.
Dat blijkt uit onderzoek naar Syrische Nederlanders die gedurende tien jaar na het verkrijgen van hun verblijfsstatus zijn gevolgd.
Eerste jaren leggen de basis
Het WODC onderzocht samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) hoe Syrische vluchtelingen na het verkrijgen van een verblijfsvergunning hun leven in Nederland opbouwen. Daarbij stonden vijf thema’s centraal: deelname aan de arbeidsmarkt, taalvaardigheid, sociale contacten, mentale gezondheid en de mate waarin mensen zich thuis voelen.
In de eerste jaren na het verkrijgen van een verblijfsstatus ligt de nadruk vooral op inburgering. De beheersing van het Nederlands verbetert in deze periode duidelijk, al geldt dat niet voor iedereen in dezelfde mate. Tegelijkertijd blijkt het voor veel statushouders lastig om werk te vinden.
Na vier tot zeven jaar verandert dit beeld. De arbeidsparticipatie neemt dan sterk toe, vooral onder mannen. Ook de situatie op de regionale arbeidsmarkt speelt hierbij een belangrijke rol.
Tegelijkertijd vlakt de ontwikkeling van de taalvaardigheid af. Bovendien hebben veel statushouders te maken met mentale problemen en ervaringen met discriminatie. Verschillen die tijdens de inburgeringsperiode zijn ontstaan, worden na verloop van tijd steeds duidelijker. Vooral vrouwen, lager opgeleiden en ouderen lopen het risico op een langdurige achterstand.
Uitdagingen verdwijnen niet vanzelf
De mentale gezondheid van statushouders is bij aanvang al kwetsbaar en verbetert volgens het onderzoek nauwelijks naarmate zij langer in Nederland wonen. Ook voelen statushouders zich na verloop van tijd vaker eenzaam en minder thuis in Nederland en rapporteren zij vaker ervaringen met discriminatie.
Daarnaast nemen sociale contacten af, zowel met mensen zonder migratieachtergrond als met andere Syrische Nederlanders. Deze uitkomsten sluiten niet aan bij klassieke integratietheorieën, die ervan uitgaan dat taalvaardigheid, werk en sociale contacten elkaar in de loop van de tijd versterken.
Goed beleid aan het begin heeft langdurig effect
De eerste periode in Nederland blijkt van grote invloed op de latere maatschappelijke en sociaaleconomische positie van vluchtelingen. Korte procedures, een zo kort mogelijk verblijf in de opvang, weinig verhuizingen en snelle toegang tot zelfstandige huisvesting kunnen bijdragen aan betere kansen op de lange termijn.
Daarbij is gerichte ondersteuning van kwetsbare groepen belangrijk om te voorkomen dat achterstanden zich opstapelen. Ook vroegtijdige aandacht voor mentale problemen kan op langere termijn samenhangen met een betere financiële positie en een sterker gevoel van thuis zijn in Nederland.
Over het onderzoek
Het onderzoek maakt deel uit van het Longitudinaal Onderzoek Cohort Statushouders (LOCS). Hiervoor werden Syrische Nederlanders gevolgd die tussen 2014 en medio 2016 een verblijfsstatus in Nederland kregen.
In 2017 werden ruim 3.000 deelnemers geïnterviewd. Zij werden opnieuw onderzocht in 2019, 2022 en 2024. Het longitudinale onderzoek wordt voortgezet binnen het nieuwe project Longitudinaal Onderzoek Vluchtelingen (LOV).
Geef een reactie