De Eerste Kamer heeft niet ingestemd met de asielnoodmaatregelenwet, maar wel met de invoering van een tweestatusstelsel. De asielnoodmaatregelenwet van oud-minister Faber (PVV) werd met een meerderheid van 1 stem verworpen, nadat een versoepeling kort daarvoor onvoldoende stemmen had gekregen. Hulp aan illegalen, het hete hangijzer, wordt daarmee – althans voorlopig – niet strafbaar.
De Oezbeekse familie Babayants kan weer even opgelucht ademhalen. De familie verblijft al ruim 500 dagen in de Open Hofkerk in Kampen, die het gezin met vier kinderen kerkasiel verleent. Eén van de kinderen, Amelia, vierde vorige week haar 11e verjaardag en heeft nog nooit een voet buiten Nederland gezet. Toch meent het kabinet dat zij terug moet keren naar haar eigen land. Onder de asielnoodmaatregelenwet zou zij strafbaar worden gesteld omdat ze niet meewerkt aan vrijwillige terugkeer. Net als de kerk als hulpverlenende instantie. Dat is nu voorlopig van de baan, maar de familie kan natuurlijk niet eeuwig in de kerk blijven wonen.
Verwijten en beschuldigingen
Over actuele situaties als deze, over de mensen die het aangaat, ging het gisteren niet in de nasleep van het Eerste Kamerbesluit. De coalitie- en de oppositiepartijen waren vooral druk bezig elkaar de schuld in de schoenen te schuiven voor het wegstemmen van de asielnoodmaatregelenwet. Wilders werd politieke sabotage verweten doordat de PVV-fractie de versoepeling niet had gesteund. Op zijn beurt speelde hij de bal terug naar D66 met zijn gebruikelijke harde verwijten aan het adres van Jetten. VVD-fractievoorzitter Brekelmans toonde zich ook boos en wees met de vinger naar coalitiegenoot D66. Dat de Eerste Kamerfractie van D66 tegen zou stemmen was echter al vastgelegd in het coalitieakkoord, dus die verontwaardiging leek wat gespeeld.
Versoepeling verworpen
Onder de asielnoodmaatregelenwet zouden onder meer verblijfsvergunningen worden ingekort, gezinshereniging moeilijker worden en tijdelijke vergunningen vaker worden beoordeeld. Aan deze wet van oud-minister Faber werd zomer 2025 op het allerlaatste moment door de PVV in de Tweede Kamer de strafbaarstelling van illegaliteit toegevoegd. Daarmee werd automatisch ook de hulp aan ongedocumenteerden strafbaar. Omdat niet alle Tweede Kamerleden aanwezig waren bij die stemming werd deze toevoeging aangenomen. Al snel bleek dat dit voor veel partijen toch een stap te ver was.
Dat was de reden dat er gisteren ook gestemd werd over een aanpassing uit de koker van de Eerste Kamerfractie van het CDA. Daarin stond dat hulp aan illegalen niet strafbaar wordt, terwijl illegaliteit wel strafbaar is. Maar daarvoor was niet genoeg steun, onder meer omdat de PVV tegen deze versoepeling stemde. Voor CDA en SGP was dat reden om vervolgens tegen de hele wet te stemmen.
Geen crisis
De coalitiepartijen zijn zelf ook niet blij met deze uitkomst, omdat ze wel de overtuiging delen dat er forse stappen moeten worden gezet op het vlak van asielmigratie. Als de wet wel was aangenomen, hadden ze die kunnen uitvoeren en de discussie hierover achter zich kunnen laten. Dat kan nu niet, asielminister van den Brink (CDA) moet terug naar de tekentafel. Maar het kabinet wil niet spreken van een crisis. Alles wordt tegenwoordig direct tot crisis bestempeld, aldus D66-fractievoorzitter Paternotte. Premier Jetten heeft intussen toegezegd dat het kabinet binnen twee weken met nieuwe voorstellen komt om de instroom van asielzoekers te beperken. ‘Die moeten in de plaats komen van de wet die gisteren is weggestemd.’
Europees migratiepact
Een groot deel van de maatregelen uit Fabers asielnoodmaatregelenwet staat wel in het EU-migratiepact dat juni aanstaande van kracht wordt. In het Nederlandse wetsvoorstel voor dit pact staan ook een paar aanscherpingen van deze Europese regels, zoals het afschaffen van dwangsommen voor de IND en meer mogelijkheden om vreemdelingen ongewenst te verklaren. De Eerste Kamerfracties van D66 en CDA willen nu dat minister Van den Brink nationale aanscherpingen van het Europese migratiepact in een nieuw wetsvoorstel opneemt.
Tweestatusstelsel
De wet die een tweestatusstelsel regelt voor asielzoekers heeft het wel gehaald in de Eerste Kamer. Die wet maakt een onderscheid mogelijk tussen mensen die gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of religie, en mensen die vluchten voor (natuur)geweld.
Ook opluchting
Politieke tegenstanders van Fabers asielmaatregelenwet, zoals PRO, tonen zich enigszins opgelucht. Dat geldt ook voor gemeenten en voor tal van maatschappelijke organisaties die nu hulp verlenen aan ongedocumenteerden. Gemeenten hebben bij monde van de VNG hun zorgen geuit over Fabers wetten en gewaarschuwd voor de risico’s van invoering voor opvang, huisvesting en integratie. De VNG vraagt het parlement alleen in te stemmen met wetgeving die aantoonbaar uitvoerbaar is voor de asielketen en gemeenten. Een wet die financieel en juridisch consistent is ingericht en is ingebed in een stelsel dat doorstroom en integratie bevordert.
Strafbaarstelling werkt averechts
Een onzekerder verblijfsrecht belemmert volgens de VNG integratie en participatie. ‘De verkorte verblijfsduur sluit bovendien niet aan op de termijnen van inburgering’, aldus de VNG-inbreng voor het Eerste Kamerdebat van 14 april. ‘Ook zorgen beperkingen op gezinshereniging en extra inkomenseisen voor knelpunten. Dat kan gevolgen hebben voor hun welzijn en extra druk op gemeentelijke ondersteuning leggen.’ Verder verwachten gemeenten een toename van mensen zonder verblijfsrecht, terwijl effectieve terugkeer uitblijft. Dit vergroot volgens hen de risico’s op dakloosheid, overlast en problemen rond openbare orde en volksgezondheid.
De strafbaarstelling van illegaal verblijf draagt niet bij aan grip op migratie of terugkeer. Tegelijkertijd kan deze maatregel ertoe leiden dat mensen uit beeld raken en minder snel hulp zoeken. Dit terwijl gemeenten wel verantwoordelijk blijven voor de basisvoorzieningen. Een oproep die asielminister van den Brink mee zou moeten wegen in zijn nieuwe wetsvoorstel als het aan de VNG ligt.
Geef een reactie