Gemeenten worden steeds vaker aangesproken op de weerbaarheid van hun inwoners, organisatie en voorzieningen. Maar het geld en de informatie die daarbij horen, blijven grotendeels bij het Rijk en de veiligheidsregio’s. Wat betekent dat voor de eigen gemeente, en wat kun je nu al doen?
Deze week behandelt de Tweede Kamer de Defensiebegroting 2027. De VNG greep dat moment aan om in een position paper aandacht te vragen voor de lokale kant van weerbaarheid. In een toelichting op 5 oktober stelt de vereniging dat nationale weerbaarheid niet los kan worden gezien van wat gemeenten in steden, dorpen en regio’s doen.
Het geld loopt vooral via de veiligheidsregio
Het Rijk stelt structureel € 70 miljoen beschikbaar voor lokale en regionale weerbaarheid. Daar komt extra geld bij, oplopend van € 20 miljoen in 2027 tot € 70 miljoen vanaf 2031. Dat geld gaat grotendeels naar de veiligheidsregio’s, onder meer voor noodsteunpunten en crisisstructuren.
Taken die gemeenten zelf oppakken, zoals de continuïteit van de eigen organisatie, steun aan kwetsbare inwoners en lokale netwerken, vallen daarbuiten. Die worden nu uit de reguliere begroting betaald. Op de ALV van 30 september namen gemeenten daarom per acclamatie de motie van Zuidplas aan. Die vraagt om structureel geld voor gemeenten, naast dat van de regio’s. Over de verdeling van het extra budget moeten Rijk en VNG nog afspraken maken.
Burgemeester verantwoordelijk, maar zonder informatie
Gemeenten horen van Defensie niet welke kritieke entiteiten binnen hun grenzen liggen. Toch is de burgemeester bestuurlijk verantwoordelijk. Bij een verstoring of sabotage weet een gemeente dus mogelijk niet welke locaties extra kwetsbaar zijn. De VNG wil daarom dat gemeenten volwaardig meedoen in de civiel-militaire samenwerking en in de planvorming rond defensie-investeringen.
Let op bij ruimtelijke plannen
De Wet op de defensiegereedheid kan schuren met de Omgevingswet. Waar Defensie ruimte nodig heeft, kunnen lokale bevoegdheden onder druk komen. De VNG vraagt het Rijk die bevoegdheden te respecteren. Tegelijk liggen er kansen: wie lokale infrastructuur aanlegt of digitale netwerken beveiligt, draagt ook bij aan militaire paraatheid. Door plannen vroeg op elkaar af te stemmen, gaan koppelkansen niet verloren.
Sociale cohesie is ook verdediging
Desinformatie, onrust en ordeverstoringen horen bij hybride dreigingen. Een sterk sociaal weefsel in wijken en dorpen is daarom geen bijzaak, maar onderdeel van de verdediging. Investeringen in buurtnetwerken en zelfredzaamheid dragen dus direct bij aan de weerbaarheid van Nederland.
Hoe nu verder?
Voor gemeenten blijft het voorlopig zoeken naar een balans tussen een groeiende opgave en beperkte middelen. De VNG onderzoekt wat het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid gemeenten kost en welke ondersteuning zij daarbij nodig hebben. Die uitkomsten moeten bijdragen aan de afspraken met het Rijk over het aanvullende budget. Inzicht in wat gemeenten nu al doen, en wat dat kost, speelt daarbij een belangrijke rol. Of de Tweede Kamer de lokale rol meeneemt in de begroting, moet nog blijken.
Geef een reactie