Gemeenten leggen steeds vaker dwangsommen op aan minderjarigen die strafbare feiten plegen. Met deze zogenoemde ‘als-dan-boetes’ van soms duizenden euro’s willen zij voorkomen dat jongeren opnieuw de fout ingaan. Of de maatregel daadwerkelijk werkt, is voor veel gemeenten echter onduidelijk.
Uit een inventarisatie van Omroep Gelderland onder alle Nederlandse gemeenten met meer dan 100.000 inwoners blijkt dat het gebruik van de dwangsom de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Driekwart van de gemeenten leverde cijfers aan. Waar in 2021 gezamenlijk nog zeven dwangsommen werden opgelegd, waren dat er vorig jaar 53. De bedragen lopen uiteen van 1.000 tot 7.500 euro per overtreding.
Laatste redmiddel
De gemeente Ede behoort tot de gemeenten die de maatregel inzetten. Vorig jaar gebeurde dat vier keer. Volgens een woordvoerder is het doel “het voorkomen van herhaling en het herstellen van de openbare orde”. De gemeente zet de dwangsom pas in wanneer eerdere interventies of hulpverlening onvoldoende effect hebben gehad. Ook andere gemeenten noemen de maatregel een laatste redmiddel.
De officiële benaming is last onder dwangsom. Gemeenten passen deze onder meer toe bij messenbezit, het afsteken van verboden vuurwerk, geluidsoverlast en drugscriminaliteit. Vooral bij jongeren die eerder betrokken waren bij drugshandel wordt de maatregel regelmatig ingezet.
Volgens een gemeente worden jongeren vaak verleid door het snelle geld in de drugshandel. “Een dwangsom hangt als een zwaard van Damocles boven hun hoofd. Het risico op een schuld van duizenden euro’s bij een nieuwe overtreding weegt dan zwaarder dan de opbrengst van een paar deals.”
Geen tussenkomst van de rechter
De aanpak staat ook bekend als de ‘Veluwse methode’. De gemeente Putten was de eerste die ervoor koos niet te wachten op een strafrechtelijke veroordeling, maar via het bestuursrecht zelf dwangsommen op te leggen. Dat betekent ook dat er geen rechter aan te pas komt. Waar een strafzaak maanden kan duren, kan een gemeente binnen enkele weken een dwangsom opleggen.
Effectiviteit onzeker
Hoewel de maatregel bedoeld is om recidive te voorkomen, weten veel gemeenten niet of dat doel ook wordt bereikt.
Den Haag evalueerde een pilot, maar kon geen conclusies trekken over de effectiviteit. Utrecht noemt het nog te vroeg om uitspraken te doen en wil de maatregel op een later moment evalueren. Andere gemeenten geven aan de werking helemaal niet te hebben onderzocht.
Venlo wijst als enige gemeente expliciet op mogelijke risico’s. Als een minderjarige de dwangsom daadwerkelijk moet betalen, kan een schuld ontstaan. “Omdat jongeren dat vaak niet zelf kunnen betalen, kan dit juist een prikkel zijn om opnieuw te gaan dealen om de schuld af te lossen”, aldus een woordvoerder.
Daarnaast bestaat volgens de gemeente het risico dat jongeren afhankelijk worden van zwaardere criminelen die de schuld voorschieten in ruil voor criminele werkzaamheden. Desondanks legde ook Venlo vorig jaar vier dwangsommen op.
Politieke steun
VVD-Kamerlid Ruud Verkuijlen diende de initiatiefnota Opvoeden die handel in, waarin hij het kabinet opriep gemeenten te stimuleren vaker een last onder dwangsom op te leggen. Daarmee zouden ook ouders nadrukkelijker verantwoordelijk worden gehouden voor het gedrag van hun kinderen.
Bron: NOS, 29 juni 2026
Geef een reactie