Gemeenteraadsleden laten zich niet wegjagen door de publieke opinie over hoofdpijndossiers als asielopvang en stikstofreductie. Evenmin door protesten en bedreigingen. Driekwart stelt zich herkiesbaar in maart, zo bleek vorige week uit NOS-onderzoek. Dat betekent niet dat ze volledig immuun zijn voor intimidatie. Ze krijgen het vaak zwaar te verduren.
Een belangrijke aanjager van de bedreigingen van raadsleden en lokale bestuurders is het huidige harde asieldebat. Gemeenten die de spreidingswet uit willen voeren en daarvoor een AZC willen openen, krijgen niet alleen tegengas van een deel van de eigen inwoners, maar ook van buitenaf van rechtse actiegroepen en landelijke politici. De gemeenteraadsleden die het laatste woord hebben, worden niet zelden bedreigd als ze de komst van een AZC doorzetten. Hoe beangstigend is het als jij hierover aan het vergaderen bent in het gemeentehuis en de eieren vliegen tegen de ramen en je bent omsingeld door een groep demonstranten die dreigt met brandende fakkels.
Onder grote druk
Soms leidt dit tot het afblazen van de komst van een AZC zoals in Coevorden, waar de gemeenteraad te maken kreeg met gewelddadig protest en in Berlicum vanwege bedreiging in. Des te opmerkelijker dat 86 procent tevreden is over wat er in de afgelopen raadsperiode is bereikt en dat driekwart van de raadleden zich opnieuw verkiesbaar stelt voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen. De bedreigingen en protesten bemoeilijken immers hun werk. Niet alleen als het om asielopvang gaat, maar denk bijvoorbeeld ook aan alle boerenprotesten of wanhopige woningzoekers die verhaal komen halen.
Aantal meldingen intimidatie verdubbeld
De cijfers liegen er ook niet om. Uit het onderzoek dat de NOS samen uitvoerde met de Regionale Publieke Omroepen en de Nederlandse Vereniging van Raadsleden, blijkt dat werkdruk en tijdgebrek de belangrijkste redenen zijn vaak voor vertrek uit de gemeenteraad. Dertig procent geeft aan dat intimidatie, agressie, bedreiging of verbaal geweld invloed heeft op hun functioneren. Een derde van de raadsleden kreeg hier in deze bestuursperiode te maken met, ruim twee keer zoveel als in 2022. Vrouwelijke raadleden hebben het zwaarder te verduren dan hun mannelijke collega’s.
Privé met de dood bedreigd
De onderzoekers hebben een aantal reacties verzameld onder raadsleden, die anoniem wel iets wilden vertellen over alle bagger die zij over zich heen krijgen. De reacties variëren van fysiek geweld tot achtervolgingen en online complottheorieën. Zo zei een zeer ervaren vrouwelijk raadslid in Zuid-Holland dat ze op haar ‘privémail met de dood was bedreigd vanwege een bijdrage in de raad en door iemand op een fatbike een tijdlang is achtervolgd. Een VVD-raadslid in Gelderland kreeg eieren tegen zijn keukenraam. Een ander vrouwelijk raadslid is ‘in een enorme vuurwerkbom beland die afgestoken werd tijdens een azc-protest’. Ook op sociale media wordt veel met modder gegooid. Je moet een dikke huid hebben, vat een raadslid van een lokale partij in Noord-Brabant het samen.
Bang voor het scenario Els Borst
Kwalijker is het natuurlijk als raadsleden zich gedwongen zien om zelfcensuur toe te passen en bijvoorbeeld thuis niks meer delen. Of angstig worden. Dat doet wat met ze. Een 34-jarige CDA’er geeft aan: ‘Je denkt meer na over wat je wel en niet gaat zeggen’. Soms besluit dit raadslid zelfs om een gevoelig debat maar aan zich voorbij te laten gaan. Met grote tegenzin, want hij wil gewoon zijn werk kunnen blijven doen.
Dat er angst ontstaat is heel begrijpelijk maar een slechte ontwikkeling voor de lokale democratie. Zo vertelt een vrouwelijk raadslid van Volt dat ze na een incident een tijdje ‘niet fijn achter de microfoon staat en anders omgaat met mensen buiten en in de raad’. Een raadslid in een middelgrote Utrechtse stad geeft ook aan dat hij letterlijk en figuurlijk meer afstand houdt van individuele inwoners. Helemaal zorgwekkend zijn de angstige gedachten van een mannelijk raadslid uit Overijssel dat het misschien wel met hem zal aflopen zoals met Els Borst. Deze voormalig D66-minister werd in haar huis vermoord.
Liefde voor het vak overheerst
Wij krijgen veelmeldingen binnen, zegt Abdullah Uysal, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Sommige raadleden krijgen volgens hem veel voor hun kiezen. In het NOS journaal vertelde hij dat ze zowel thuis als op hun werk te maken krijgen met geweld. Het is natuurlijk ook geen goed signaal als de ME een raadsvergadering in goede banen moet leiden. Of dat raadsleden door een haag van woedende, scheldende mensen zich een weg naar binnen moeten banen.
‘Elk geval van agressie en intimidatie is er een te veel’, aldus Uysal. De vereniging probeert samen met het verantwoordelijke ministerie en andere betrokken organisaties, zowel uitwassen te voorkomen als nazorg te bieden. Dat het merendeel van de raadsleden nog altijd positief is over het raadslidmaatschap, herkent de voorzitter. ‘Het werk brengt ze nog altijd veel voldoening, ze willen echt graag het verschil maken in hun eigen gemeente. Dat weegt voor hen veel zwaarder dan alle ellende, die het raadswerk tegenwoordig ook met zich meebrengt.’
Geef een reactie