Minister Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wil het kleinere en overzichtelijkere stembiljet vanaf de Europese verkiezingen van 2029 landelijk invoeren. Tegelijkertijd worden maatregelen voorbereid om het aantal ongeldige stemmen te beperken en wordt onderzoek gedaan naar het volmachtstelsel.
Na positieve ervaringen tijdens experimenten bij de afgelopen verkiezingen bereidt minister Heerma een wetsvoorstel voor om het nieuwe stembiljet landelijk in te voeren. Op het nieuwe biljet kruist de kiezer de gewenste partij met logo aan en vervolgens het nummer van de kandidaat. De kandidatenlijst hangt afzonderlijk in het stemhokje, waardoor het stembiljet zelf aanzienlijk kleiner en overzichtelijker is.
Volgens de evaluatie ervaren kiezers, gemeenten en stembureauleden het nieuwe biljet als gebruiksvriendelijker en beter leesbaar. Daarnaast verloopt het tellen van de stemmen sneller en gestructureerder en raken stembussen minder snel vol. Omdat hiervoor eerst de Kieswet moet worden aangepast, kan landelijke invoering niet eerder plaatsvinden dan bij de Europese verkiezingen van 2029.
Minder ongeldige stemmen
Uit de evaluatie blijkt dat het nieuwe stembiljet wel leidt tot iets meer ongeldige stemmen. Het gaat vooral om stemmen waarbij een kiezer een kandidaatsnummer aankruist dat niet bestaat binnen de gekozen partij. Onderzoek laat zien dat deze kiezers wel degelijk bewust voor een partij kiezen.
Om beter aan die stemintentie recht te doen, wil de minister mogelijk maken dat dergelijke stemmen voortaan automatisch worden toegerekend aan de lijsttrekker van de gekozen partij. Daarmee sluit de regeling aan bij de huidige praktijk voor stembiljetten waarop uitsluitend een partij is aangekruist. Daarnaast blijven het ministerie van BZK en gemeenten inzetten op goede voorlichting om ongeldige stemmen zoveel mogelijk te voorkomen.
Onderzoek naar volmachten en weerbaarheid verkiezingen
De evaluatie concludeert dat de gemeenteraadsverkiezingen eerlijk, transparant en controleerbaar zijn verlopen. Wel zijn tijdens de verkiezingen in Gorinchem aanwijzingen gevonden voor het ronselen van volmachten. De politie en het Openbaar Ministerie onderzoeken deze zaak. Om misbruik van volmachten in de toekomst tegen te gaan, laat de minister onderzoek doen naar het huidige volmachtstelsel. Over de opzet daarvan wordt in september meer bekend.
Daarnaast zijn signalen geconstateerd van mogelijk buitenlands gestuurde online beïnvloeding. Er is geen bewijs gevonden dat deze invloed grootschalig of bepalend is geweest voor de verkiezingsuitslag. Het kabinet werkt daarom aan een organisatie die buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging (FIMI) kan opsporen.
De evaluatie laat ook zien dat bedreiging en intimidatie van politieke ambtsdragers en partijvrijwilligers zijn toegenomen. Het ministerie blijft daarom via het programma Weerbaar Bestuur investeren in de bescherming van politieke ambtsdragers en werkt samen met onder meer Stem op een Vrouw aan de veiligheid van vrouwelijke kandidaten. Deze maatregelen maken deel uit van de bredere inzet van het kabinet om de democratische rechtsstaat en het verkiezingsproces weerbaarder te maken.
Geef een reactie