De tekorten in het sociaal domein blazen nieuw leven in de roep om extra mogelijkheden voor lokale belastingheffing. ‘Gemeenten willen geen vissen toegeworpen krijgen, maar hebben een hengel nodig,’ aldus VNG-voorzitter Jan van Zanen tijdens het jaarcongres van de vereniging in Barneveld.
De keuzes daarover zijn aan het volgende kabinet, maar de financiële verhoudingen tussen het Rijk en lokale overheden gaan al eerder op de schop. Dat zei minister Ollongren van Binnenlandse Zaken, ook aanwezig op het congres. ‘Ik ben er om de beleidsvrijheid van gemeenten te bevorderen en niet te beperken.’
‘Steeds in onderhandeling’
‘De regels over de financiële verhoudingen zijn twintig jaar oud, top-down, uit een tijd die eigenlijk niet meer bestaat. Daardoor zijn we steeds in onderhandeling over geld, dat draagt niet bij aan wat we willen, samenwerken als één overheid,’ aldus de minister. Een aangepast systeem en een ‘herijking van het gemeentefonds’ moeten op dit punt soelaas bieden. ‘Ik wil daar serieus naar kijken en kom binnenkort met een wetsvoorstel.’
Ollongren noemt Nederland ‘centralistisch geregeld’ als het op geldstromen aankomt, omdat slechts 8 procent van de gemeentelijke begrotingen uit eigen middelen zou komen. ‘Dat moet eenvoudiger en goedkoper kunnen. Het is ook een tikkeltje vreemd vanuit democratisch oogpunt. We gaan het onderzoeken, waarbij alle opties op tafel liggen. Ook een verruiming van het eigen belastinggebied, op langere termijn. Wellicht kunnen we dat voor elkaar krijgen.’
‘Om van te rillen’
Van Zanen sprak zijn ergernis uit over de huidige gang van zaken rond de decentralisaties. ‘We hadden afgesproken samen te werken vanuit de inhoud en opgaven, op basis van gelijkwaardigheid. Met name op financieel terrein lijkt dat laatste ver te zoeken. Gemeenten zijn nu net 355 verlengstukken. Dat is om van te rillen. Een uitvoeringsloket zijn we niet. En voor onze inwoners zijn we de eerste overheid.’
De ‘hengel’ om meer gemeentelijke belastingen te heffen, zou beter passen bij de groeiende verantwoordelijkheden. Het pleidooi hiervoor is zeker niet nieuw. Tegenover hogere gemeentelijke lasten zouden lagere rijksbelastingen moeten komen ter compensatie, wordt hierbij altijd gezegd. Van Zanen: ‘Laat lokale gemeenschappen zelf beslissen: doen we iets meer, of doen we het iets soberder.’
Bod geaccepteerd
Een ruime meerderheid van de algemene ledenvergadering legde zich overigens neer bij de afspraak die de VNG en het Rijk onlangs maakten over ruim een miljard euro extra voor de jeugdzorg in de komende jaren. De VNG vindt dit teleurstellend omdat het geen structurele oplossing biedt, maar drong erop aan voorlopig toch akkoord te gaan. Een aantal gemeenten wilde het bod van het Rijk ‘niet accepteren’. Die oproep werd door drie kwart van de leden verworpen.
Reactie: door meer gemeentelijke belastingen toe te staan wordt de belastingdruk tussen verschillende gemeenten nog groter dan ze nu al zijn. En reken maar niet dat het rijk dan haar belastingen verlaagt. Het enige wat het rijk dan wel zal doen is: haar bijdragen aan het gemeentefonds verlagen: zo, weer iets over de schutting gegooid.