Samenwerking helpt naleven integriteitsregels

1

Hoe maak je van de normen voor integriteit meer dan een papieren werkelijkheid? “Dat is een heel traject.”

Gemeenten die vanaf een nulpunt beginnen, bestaan niet. Ze hebben allemaal

dezelfde aanknooppunten voor hun beleid. “Het uitgangspunt zijn de bepalingen

in de Ambtenarenwet”, zegt Marijn Zweegers, hoofd van het Bureau Integriteitsbevordering

Openbare Sector (BIOS) van het CAOP in Den Haag.

“In de wet zitten bijvoorbeeld

bepalingen om onder meer een gedragscode te hebben. Ook stelt de wet dat

organisaties bewustwording moeten bevorderen.” 

Dat is natuurlijk een belangrijke stap: van de normen op het papier naar de bewustwording binnen gemeentelijke organisaties. BIOS biedt een handreiking met een modelgedragscode

aan. Maar de regels,

waarden en normen moeten gaan leven in de hoofden van alle medewerkers. De

vraag is: hoe?

Er is veel mogelijk, verklaart het hoofd van BIOS. Gedragscodes,

meldprocedures, regels voor nevenwerkzaamheden en het voorkomen van

belangenverstrengeling. Door het laten uitvoeren van een risicoanalyse

ziet een organisatie waar zij nog maatregelen kan nemen. “Dit zijn zaken

waarbij het om de structuur van integriteit gaat, maar dan ben je er nog niet.

Naast de structuur is ook de cultuur belangrijk; organisaties hebben een goed

ethisch klimaat nodig.”

Goed voorbeeld

“De voorbeeldfunctie van leidinggevenden is van groot belang”, stelt

Zweegers. “Zij vormen voor een belangrijk deel de cultuur binnen de organisatie.”

Dat is dan weer essentieel voor het bespreekbaar maken van integriteitsdilemma’s.

Het is mooi als iedereen weet hoe het moet; het is beter als medewerkers ook vermoede

misstanden kunnen melden. “Ze moeten bij de manager terecht kunnen.” 

Zweegers adviseert een vertrouwenspersoon aan te stellen. Vaak is dit een

dubbele functie van bijvoorbeeld een HR-medewerker. Verder helpt een zogeheten

integriteitsfunctionaris bij het vormgeven van het integriteitsbeleid. Deze

functionaris heeft een coördinerende functie. Hij zet het onderwerp op de

agenda en zorgt dat het relevant blijft.

De bedoeling is dat hij of zij de hele

organisatie enthousiast krijgt voor het onderwerp. “Omdat alle medewerkers en

afdelingen met integriteit te maken hebben, is een samenhangend beleid dwars

door de afdelingen heen, een voorwaarde voor het voorkomen van schendingen.”    

Ook voor de medewerkers die voor het intranet of een personeelskrant

schrijven ligt de schone opdracht het onderwerp op de kaart te zetten en te

houden. Het is bijvoorbeeld mogelijk iedere maand weer via dit soort kanalen

een ander thema uit te lichten, van nevenfuncties tot het accepteren van giften

en het bespreken van dilemma’s.

Leiding

“De manager heeft door zijn voorbeeldfunctie een prominente plek maar moet

integriteit ook goed kunnen managen”, stelt Zweegers. “De vertrouwenspersoon

integriteit kan de medewerker ondersteunen bij dilemma’s of incidenten als een

meer neutraal iemand de aangewezen persoon is.” 

Maar goed, als kleine gemeente is voor al deze randvoorwaarden

minder ruimte. In dat geval kunnen gemeenten een gezamenlijke

vertrouwenspersoon of integriteitsfunctionaris aanstellen. In Limburg werken

negentien gemeenten zelfs met de provincie samen op dit gebied. Als het gaat om

het doen van onderzoek naar mogelijke misstanden hebben een aantal kleinere

buurgemeenten afspraken gemaakt met het integriteitsbureau van Amsterdam.

En wat doet BIOS? Het integriteitsbureau, onderdeel van het CAOP heeft onder

andere een modelgedragscode voor alle overheden in de aanbieding om zelf een

code te ontwikkelen. Verder “traint BIOS medewerkers  binnen de gemeentelijke organisaties om zelf

dilemmatrainingen (hier de link) te kunnen geven ”, meldt Zweegers. Aan de hand

van cases wordt voor deelnemers helder wat de grens is en hoe je dilemma’s kunt

oplossen. Ook publiceert het bureau handreikingen

op zijn website.

De leergangen

voor de integriteitsfunctionaris en vertrouwenspersonen helpen hen het

integriteitsbeleid en hun functie goed in te vullen. “En de jaarlijkse ‘Dag van

de Integriteit’ is dit jaar op 22 november. Dat is een congres met lezingen en

workshops voor de hele publieke sector. ‘Ik vind het altijd boeiend om te zien

dat sectoren ook onderling van elkaar leren.”

Repressie

Integriteit staat meer dan ooit in de aandacht, bij organisaties en in

de media. Een goede zaak, vindt Zweegers. “Dingen die vroeger normaal werden

gevonden, kunnen momenteel niet meer. De overheden zijn verplicht een meldprocedure

te hebben. Door repressie van schendingen gaat er dan weer een signaal uit naar

andere medewerkers.” Het uiteindelijke doel van BIOS is de overheden in staat

te stellen zelf hun integriteitsbeleid vorm te geven.

Ook deze kennisbank staat vol met informatie over integriteit, maar ook over heel andere onderwerpen, zoals jouw rechten bij een reorganisatie >>

Volg Gemeente.nu via Twitter.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone

Over Auteur

1 reactie

  1. Integriteit? op

    U kunt wel normen stellen, maar hoe verloopt d praktijk. Zoals een ambtenaar in Ridderkerk op handhaving, weer nevenfuncties heeft in Gouda bij een woningcorporatie rond woonfraude. Een vergaande belangenverstrengeling, wat ambtenaar was daarvoor sociaalrechercheur in Gouda. Een massaal afbreukrisico, wat niet op zijn plaats is. Zou de woningcorporatie wel het besef hebben. En was zin. De complexe gevaren rond uitkeringen en samenwerking, mrt een hoge mate van schade aan verhuurprocessen. Het gedachtegoed, achter een ambtenaar kan niet vermenigvuldigd worden met wet en nevenfunctie belangen. Gaat overheid nu eens wat leren van al die bij functies. Dragen ambtenaren op deze wijze bij aan de werkgelegenheid, nee geld is d grootste drijfveer.

Reageer