De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme vindt dat de overheid moet stoppen met het profileren van burgers op basis van data bij de aanpak van fraude en criminaliteit. Volgens de commissie leidt deze werkwijze tot discriminatie en kan dit grote maatschappelijke gevolgen hebben.
Als voorbeeld noemt de commissie het toeslagenschandaal. Daarbij werden tienduizenden ouders onterecht verdacht van fraude met de kinderopvangtoeslag. Mensen met een migratieachtergrond waren daarbij sterk oververtegenwoordigd.
Volgens de staatscommissie ontbreken bij veel vormen van datagedreven profilering duidelijke wettelijke grenzen. Ook is de bescherming van burgers onvoldoende geregeld. Daarnaast kunnen systemen bestaande ongelijkheden versterken, omdat zij gebruikmaken van historische gegevens waarin eerdere discriminatie al verwerkt zit.
Waarborgen
De commissie pleit ervoor om lopende toepassingen van profilering stop te zetten totdat er voldoende maatregelen en waarborgen zijn om discriminatie te voorkomen. Volgens de commissie zijn er ook andere manieren om fraude en criminaliteit op te sporen, bijvoorbeeld door willekeurige controles waarbij iedereen evenveel kans heeft om gecontroleerd te worden.
Voorzitter Joyce Sylvester benadrukt dat profilering raakt aan belangrijke principes van de rechtsstaat en goed bestuur. Daarom moet de overheid volgens haar open zijn over de keuzes die worden gemaakt en kunnen aantonen dat profilering effectief is en geen schade veroorzaakt. Dat vraagt volgens de commissie om “extra waakzaamheid en terughoudendheid”.
Toestemming
De staatscommissie zegt niet tegen het gebruik van data te zijn. Gegevens kunnen juist helpen om ongelijkheid zichtbaar te maken en tegen te gaan. Wel vindt de commissie dat dit zorgvuldig moet gebeuren en met toestemming van de betrokken burgers. Op dit moment weten mensen vaak niet dat zij worden geprofileerd of hoe besluiten over hen tot stand komen.
De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme werd in 2022 ingesteld om onderzoek te doen naar racisme en discriminatie in Nederland. Dat gebeurde na een motie van toenmalig CDA-fractievoorzitter en huidig minister Pieter Heerma en oud-PvdA-leider Lodewijk Asscher.
Geef een reactie