Hoewel de instroom van het nieuwe aantal vluchtelingen daalt, schiet Nederland nog steeds te kort in het opvangen van mensen die hier al zijn. Niet alle gemeenten voldoen aan de opvangeisen die de Spreidingswet stelt en mede daardoor nemen de opvangtekorten toe. Zowel het Rode Kruis als het COA luiden de noodklok. ‘Er is een nieuwe humanitaire ondergrens bereikt.’
Mensen die in de dagnoodopvang van het Rode Kruis in Ter Apel bivakkeren, moeten iedere avond hun boeltje op pakken, omdat ze ergens anders heen worden gebracht om te slapen. Dagelijks worden ze laat in de avond afgevoerd in bussen voor een rit van ruim een uur naar Warffum. Daar wacht ze een korte onrustige nacht onder Spartaanse omstandigheden, zonder enige vorm van privacy. Bij aankomst krijgen ze een deken, een appel, een flesjes water en een plek in een stapelbed aangewezen, laat een recente reportage van Nieuwsuur zien.
Honderd alleenstaande mannelijke vluchtelingen proberen daar iedere nacht voor slechts zes uur de slaap te vatten onder een tentdoek. Ze zijn sinds de invoering van gecontroleerde toegang in Ter Apel afgelopen mei niet langer welkom in het aanmeldcentrum zelf en wachten op doorstroom naar een andere opvang. Dat duurt soms wel 10 dagen.
Rode Kruis spreekt burgemeesters aan
Het gaat om mensen in nood, om mensen die na een vaak lange en traumatische vlucht hier een beetje menselijkheid en geborgenheid hopen te vinden, in afwachting van wat de toekomst verder brengt. Dat kan de Nederlandse overheid ze momenteel niet of onvoldoende geven, vertelt directeur van het Rode Kruis, Harm Goossens, in de reportage. Hij spreekt van een onhoudbare situatie, waar mensen van hot naar her worden gesleept.
De huidige situatie duurt al vanaf mei en zou oorspronkelijk maar kort duren. ‘Het is niet alleen inhumaan en Nederland onwaardig, het kost ook nog eens miljoenen, die we met zijn allen moeten betalen.’ Hij roept burgemeesters dan ook met klem op om extra ruimte te creëren voor deze vluchtelingen. ‘We kunnen dit als Rode Kruis samen met gemeenten doen. Er zijn maar 2 of 3 extra locaties nodig waar mensen die net zijn aangekomen dag en nacht kunnen verblijven. Het gaat maar om een paar dagen per persoon.’
Al vier jaar lang
De beelden van deze ontheemde mensen die buiten of onder deze omstandigheden in een tent moeten slapen, staan op menig netvlies. Helaas komen daar steeds nieuwe beelden bij. In de zomer van 2022 ging het voor het eerst goed mis bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Daarvoor sliep er incidenteel wel eens iemand buiten op het veld of het gras, maar in juli 2022 stroomde het aanmeldcentrum over en moesten honderden vluchtelingen buiten op het gras of in het omliggende veld bivakkeren en slapen. Schande, vond het Rode Kruis. Onmenselijk vond ook toenmalig staatssecretaris van Asielzaken Eric van der Burg. Het was geen beste beurt voor het Kabinet, ook internationaal gezien. Van der Burg belde dagelijks met gemeenten of ze alsjeblieft wat mensen op konden nemen, vaak zonder succes.
Oorzaak was de stagnerende doorstroom naar andere opvanglocaties en die van statushouders naar een woning. In de jaren daarna ging het op en af, met hier en daar uitschieters zoals in de zomer van 2024.
Uitvoering Spreidingswet hapert
De Spreidingswet die Van der Burg met grote moeite door het parlement wist te slepen, brengt nog niet de verlichting waarop was ingezet. De belangrijkste oorzaak is dat sommige gemeenten de wet tot nu toe weigeren uit te voeren. Al dan niet beïnvloed door de steeds hevigere en meer gewelddadige protesten in gemeenten waar een opvang is gepland. Het Kabinet houdt vooralsnog vol dat de Spreidingswet en andere maatregelen, waaronder een stabiele financiering, op langere termijn wel voor een oplossing zullen zorgen.
Vooralsnog zijn we in oktober 2026 weer terug bij af. Er kunnen maximaal 2000 mensen per dag terecht in het aanmeldcentrum van Ter Apel, maar dit aantal wordt dagelijks flink overschreden. Het laatste cijfer is van 6 oktober en bedroeg 2069, de week ervoor lag het steeds boven de 2100. Net als het Rode Kruis waarschuwt het COA deze week dan ook dat de humanitaire ondergrens opnieuw is bereikt. ‘Veel te veel mensen verblijven veel te lang in overvolle opvanglocaties. Er is dringend behoefte aan noodopvang en tijdelijke, flexibele huisvesting voor statushouders in gemeenten.’
‘Onmenselijk als vluchtelingen op straat belanden’
Bestuursvoorzitter van het COA, Remco Bakker, luidt de noodklok. Hij constateert dat ondanks de hulp van een aantal gemeenten, het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk Nederland en het feit dat er minder mensen Nederland binnen komen dan verwacht, het COA weer alarm moet slaan. ‘We moeten met elkaar voorkomen dat mensen op straat belanden. Dat is onmenselijk. Het is momenteel zo kritiek dat we ons in allerlei bochten moeten wringen om zelfs vrouwen, kinderen en zieke mensen een plek te bieden. Die bodem mogen we niet raken in Nederland.’ Hij zegt verder dat er ‘met bizarre veerkracht van onze medewerkers en partners al maandenlang dag in dag uit naar oplossingen wordt gezocht. Die drogen op, er is meer nodig.’
Op zoek naar snelle oplossingen
Er zijn op dit moment honderden opvangplekken te kort en dat loopt richting de wintermaanden verder op, verwacht het COA. Langdurige procedures bij de IND en de rechtspraak vormen hiervoor de grondslag. Net als het gebrek aan huisvesting in gemeenten voor de bijna 18.500 mensen met een verblijfsvergunning. Vandaar dat het COA met grote spoed op zoek is naar tussenoplossingen voor de huisvesting van deze groep. Het huidige woningtekort in Nederland werkt daarbij niet mee. Oplossingen liggen in tijdelijke, flexibele huisvesting of tussenvoorzieningen, zoals opvanglocaties voor statushouders door gemeenten. COA: ‘Hiermee zou er voldoende ruimte komen in de opvang voor mensen in de asielprocedure. Daarnaast blijft extra noodopvang en het openhouden van locaties in gemeenten nodig.’
De rek is eruit
‘Het tekort aan opvangplekken dwingt het COA tot onmogelijke keuzes die we niet willen maken’, vervolgt Bakker. ‘We willen afspraken met gemeenten en omwonenden nakomen, maar we kunnen tegelijkertijd niet accepteren dat mensen op straat komen te staan. Als er onvoldoende nieuwe opvanglocaties bijkomen, wordt het steeds moeilijker om beide waar te maken.’ De rek is er volgens hem aan alle kanten uit. Totdat de Spreidingswet en andere maatregelen hun werk gaan doen, blijft het kritiek en zijn alle partijen afhankelijk van noodoplossingen. ‘Samenwerking met overheid en gemeenten is cruciaal om de asielopvang houdbaar en humaan te houden’, aldus Bakker.
Geef een reactie