Het sociaal minimum is volgens Nationale ombudsman Reinier van Zutphen niet toereikend. Daarnaast zijn er grote verschillen tussen gemeenten, onder meer bij de inkomensgrenzen die zij hanteren. De plannen voor de verhoging van het minimumloon en de uitkeringen zijn volgens Van Zutphen niet afdoende om de problemen te verhelpen. Hij dringt daarom aan op een meer actieve en sociale overheid.
Dit staat in zijn uitgebreide rapport Sociale minima in de knel. ‘Iedereen moet mee kunnen doen. Maar zover is het nog steeds niet. Zolang mensen in financiële problemen zitten, kunnen ze niet aan hun toekomst werken.’ De ombudsman schrijft dat er grote verschillen tussen gemeenten zijn, onder andere bij de inkomensgrenzen die zij hanteren. De vraag of iemand kan rondkomen, hangt nu teveel af van zijn toevallige woonplaats.
Ingewikkeld
En zo zijn er meer knelpunten die inwoners die leven rond het sociaal minimum ervaren. Ze blijken vaak niet op de hoogte te zijn van de mogelijkheden die er zijn voor financiële ondersteuning. De regels in het sociaal domein zijn ingewikkeld en de financiële administratie kost heel veel tijd. Door strikte inkomensgrenzen kunnen burgers snel toeslagen kwijtraken als ze iets meer gaan verdienen.
Eigen initiatief
De ombudsman pleit voor een toereikend sociaal minimum vanuit het Rijk. Zo kunnen gemeenten hun mensen, middelen en tijd dan steken in het begeleiden van inwoners naar werk of onderwijs. Van Zutphen is van mening dat de overheid burgers op eigen initiatief moet opzoeken om hen te wijzen op de voorzieningen waar ze recht op hebben of deze automatisch toe te kennen.
Ook vindt hij dat er ruimere bandbreedtes nodig zijn bij de indeling van inkomensgroepen. Veranderingen in iemands persoonlijke situatie of levensgebeurtenissen leiden zo niet meteen tot terugvorderingen, met daarbij negatieve financiële consequenties of armoedeval.
Noodklok
Zo’n één miljoen mensen moeten momenteel rondkomen van een inkomen rond het sociaal minimum en houden het hoofd vaak niet financieel boven water. De huidige inflatie en hoge energie- en woonlasten zorgen voor extra problemen, zo waarschuwen naast de ombudsman ook andere organisaties. Ook het Jeugdfonds Sport & Cultuur trekt aan de bel. ‘De toename van armoede gaat ten koste van sport en cultuur voor kinderen.’
Stichting Leergeld meldde dat ze de eerste helft van dit jaar al een kwart meer hulpen vragen kreeg dan in de vergelijkbare periode in 2019, voor corona. Ook bij de landelijke koepel Voedselbanken Nederland maken ze zich zorgen. De organisatie meldde al eerder dat er een groeiend aantal mensen aanklopt bij de voedselbank. En ook het Nibud deed al verschillende waarschuwingen uitgaan.
Winterplannen
Ook vanuit gemeenten zelf komen er steeds meer steunplannen om inwoners in armoede ‘de winter door te helpen’. Rotterdam maakte recent nog bekend 4,5 miljoen euro extra te investeren om inwoners met geldzorgen vanaf dit najaar te helpen, Arnhem komt met een ‘wintertoeslag’ en Gouda met een ‘winterplan’ voor steun.
Heel fijn dat hier aandacht voor is. Het zou ook fijn zijn als iets gedaan wordt aan de macht van incassobedrijven, die minima opzadelen met torenhoge kosten, terwijl toch duidelijk geadviseerd is om 0.5% tot maximaal 15% kosten te rekenen. Hoe is het dan mogelijk dat iemand met een hoofdschuld van 300 euro opgezadeld wordt met een kostenpost van ruim 1100 euro?! Je hoofdschuld vervijfvoudigd hiermee. Werkelijk schandalig. Als iemand voor een schuld van 300 euro een maandelijkse afbetaling vraagt van 30 euro, dan weet je toch al dat diegene het water aan de lippen staat. Wie gaat hier echt iets mee doen?